wp

۶

 

انار

ارقام انار

علی رغم سابقه طولانی ایران در باغداری انار متاسفانه اقدام سازمان یافته و مستمری جهت ثبت علمی ارقام موجود انار ایران بر پایه طبقه بندی های علمی صورت نگرفته و اقدامات میدانی صورت گرفته ظرف سالیان گذشته در قالب جمع آوری ارقام گوناگون بعنوان کلکسیونهای متنوع در مراکز تحقیقاتی در قالب احداث باغات تحقیقاتی به انجام رسیده و اطلاعات ریز و طبقه بندی شده ای بر پایه صفات متمایز کننده ارقام مختلف انار موجود نمی باشد.

به جهت حفاظت از گونه های گیاهی و تکالیف جهانی دولتها در ثبت واریته های بومی اخیرا اقدامات در خوری از سوی موسسه اصلاح بذر و نهال کشور در خصوص شناسایی جهانی چند واریته قالب میوه انار در دستور کار قرار گرفته که پیش بینی میشود تعدادی از ارقام منتخب انار ایران تا سال ۱۳۹۰ ثبت جهانی گردد.

وضعیت موجود ذخایر توارثی انار کشور و روند جمع آوری :

ایران علاوه بر مرکز پیدایش انار و رویشگاه طبیعی آن ، مرکز تنوع ارقام نیز بوده و دارای غنی ترین ذخایر ژنی انار جهان محسوب می شود . درسال ۱۳۴۸ قسمت بررسیهای باغبانی مؤسسه تحقیقات ارقام جمع آوری شده در ایستگاههای ساوه ، قصر شیرین ، ورامین و اهواز رااعلام کردکه ارقام انار در ایستگاه های ساوه ( ۱۷ رقم ) قصرشیرین ( ۶ رقم ) ، ورامین (۳۷رقم ) و اهواز ( ۸ رقم ) جمع آوری وکشت شده بود .

در سالهای ۱۳۴۴ الی ۱۳۴۵ ارقام انار جمع آوری و کلکسیونی در ساوه شامل ۱۱۰ رقم احداث شد. در سال ۱۳۴۷ از این کلکسیون قلمه گیری شده و به ایستگاه ورامین فرستاده شد، بعلاوه ارقام و فرمهای جدیدی نیز از سراسر کشور و همچنین تعدادی رقم از کشور شوروی به آنها اضافه گردید، بطوریکه تعدا انها به حدود ۱۸۵ نمونه رسید.

متاسفانه با وجود گذشت مدت زمان زیادی از تشکیل این کلکسیون ، اطلاعات جامعی در مورد ارقام جمع آوری شده، بصورت مدون در دسترس نمی باشد. تنها نتایج بررسیهای مقدماتی انجام شده در سالهای ۶۲- ۱۳۶۰ روی کلکسیون انار ورامین منتشر شده است، که خلاصه ای از آن در اولین سمینار بررسی مسایل انار در ایران ارائه گردیده است.

پس از رسمیت یافتن بانک ژن گیاهی ملی ایران در سال ۱۳۶۵ ، فعالیتهای وسیعی برای جمع آوری بذور بومی گیاهان مختلف زراعی آغاز شد . اما درمورد گیاهان باغی مانند انار که نگهداری قسمتهای رویشی گیاه در شرایط سردخانه ای میسر نیست اقدامی صورت نگرفته بود.در سال ۱۳۶۵ گزارش کاملی از وضعیت انار استان یزد ( سطح زیر کشت ، تعداد ارقام ) و چگونگی نابودی ارقام مختلف انار درطول سالیان گذشته و ضرورت شناسائی ، جمع آوری ، حفظ و نگهداری و بررسی صفات کمی و کیفی ارقام موجود تهیه و به کمیته ذخائر توارثی گیاهی ارائه گردیدکه ضرورت جمع آوری کلیه ارقام انار در تمامی نقاط کشورر ا مورد تاکید جدی قرارداده بود.

کمیته استان نیز از این موضوع استقبال کرده، بلافاصله مقدمات تئوری طرح آماده و در جلسه کمیته ذخائر توارثی و شورای تحقیقات استان عنوان گردید که پس از بحث و تبادل نظر و بررسی نکات مثبت و منفی به اتفاق آراء به تصویب رسید. سر انجام طرح شناسایی مقدماتی ، جمع آوری و حفظ و نگهداری ارقام انار کشور با همکاری بانک ژن گیاهی ملی ایران تهیه و بتصویب نهائی رسید و جهت اجراء به مرکز تحقیقات کشاورزی یزد ارسال گردید که خلاصه آن به شرح زیر میباشد.

شناسائی مقدماتی ، پلاک گذاری و جمع آوری کلیه ارقام موجود در اقصی نقاط کشور اعم از اهلی ، وحشی و زینتی بمدت ۵ سال زراعی ، در هر یک از سالهای این دوره با برنامه ریزی قبلی سه الی چهار استان کشور بر اساس میزان سطح زیر کشت انار و شرایط آب و هوائی منطقه مشخص و حدود ۱۵۰ رقم انار در ماههای شهریور ، مهر و آبان که میوه درختان کاملا” رسیده است شناسائی مقدماتی و پلاک گذاری گردد . از نیمه دوم اسفند ماه که فصل تهیه قلمه انار می باشد مجددا” به مناطق عزیمت و تعدادی قلمه از درختان پلاک گذاری تهیه و در خزانه کشت گردید، سپس تعداد چهار اصله از هر رقم انتخاب در زمین مربوطه بر اساس طرح آماری آگمنتد دیزاین در ۶ بلوک با ۵ شاهد ار ارقام تجاری و مرغوب استان یزد به نامهای شیرین شهوار ، گرچ شهوار ، زاغ یزدی ، طوق گردن و ملس یزدی بنحوی کشت شود که شاهدها درکلیه بلوکهاتکرارشده، و ارقام بطور تصادفی به تعداد چهار اصله در هر بلوک قرار گیرد .

درحال حاضر در کلکسیون ذخایر توارثی انار یزد ۷۶۰ ژنوتیپ اعم از انارهای اهلی، وحشی و زینتی وجود داردکه ازمناطق مختلف کشور شناسایی وجمع آوری شده است در کلکسیون ساوه ۵۴۰ ژنوتیپ وجود دارد که این ژنوتیپها نیز ازکلکسیون یزدبه ساوه منتقل گردیده است .

تقسیم بندی وگروه بندی انواع انار :

به طور کلی انار را می توان از نظر مزه به سه دسته انار شیرین ، ملس ( میخوش ) و انار ترش و از نظر زمان رسیدن و برداشت میوه به دو دسته انارهای زود رس و انارهای دیر رس تقسیم کرد، تقسیم بندی انواع انار بر حسب عامل تقسیم بندی و مشخصات اصلی در جدول زیر آمده است.

ارقام تجارتی و عمده و برتر موجوددر مناطق مختلف ایران شامل پنج رقم دیر رس با پوست کلفت و قرمز رنگ و دانه قرمزشامل رباب نیریز ، شیشه گپ فردوس ، ملس ترش ساوه ، ملس یزدی و نادری نطنز ( بادرود )می باشند . در این سایت سعی شده تصاویری از واریته های معروف انار ایران برویت مخاطبان سایت رسیده و در مسیر ارتقاء سایت نسبت به درج ممیزات و صفات هر یک از واریته ها اقدام گردد.

 

 

 

 

 

 

تسطیح تجهیز و آماده سازی اراضی جهت احداث باغ انار

احداث باغ انار به مقدماتی نظیر تسطیح و آماده سازی اراضی، معماری باغ، تهیه نهال و قلمه معتبر، مشخص کردن نحوه آبیاری باغات و منابع آب مورد نیاز و موارد متنابه دیگر نیاز دارد. قبل از ورود به بحث ذکر این نکته لازم است که تلاش این سایت در تشریح خصوصیات لازم برای احداث باغات انار مبتنی برای تجارب عملی و رعایت نکات کارشناسی و اصول باغداری نوین بنا گردیده و قصد ما صرفا تکرار تجربیات باغداران در چگونگی احداث این باغات نمیباشد. از این رو موارد ذیل بعنوان پیش نیازهای ضروری جهت احداث این باغات به منظور رسیدن به حداکثر تولید و بهره برداری بهینه از منابع آب و خاک و تولید با کیفیت رقابتی میباشد.

۱- احداث باغ انار در اقلیم مناسب و برخورداری از خاک مطلوب متناسب با موارد یاد شده در این خصوص اولین ضرورت جهت رسیدن به تولید حداکثری میباشد.

۲- با توجه به مطالعه میدانی و عملکرد بهینه تعدادی از واریته های بومی و معرفی شده در استانهای مختلف کشور استفاده از این ارقام جهت توسعه و بهسازی باغات و تهیه نهال پایه یا قلمه معتبر در احداث باغات انار ضروری میباشد.

۳- با توجه به عدم استفاده از سموم و آفت کشها در اکثر باغات انار ایران و گرایش کشورها به تولید ارگانیک محصولات کشاورزی و تاثیر بسیار موثر استفاده از کودهای حیوانی و بیولوژیک در ارتقا کمی و کیفی باغات انار، حذف کودهای شیمیایی از چرخه تولید و استفاده صرف از کودهای بیولوژیک پیش فرض دیگر ما در احداث باغات انار جهت تولید پایدار و حداکثری میباشد.

۴- محدودیت منابع آب امری روز افزون و ملموس برای کلیه فعالین بخش کشاورزی میباشد. استفاده بهینه از منابع آب مستلزم توجه به شیوه های نوین آبیاری از زمان احداث باغات انار میباشد. همچنین بستر سازی صحیح و سازگار با نحوه آبیاری جهت توسعه صحیح ریشه های درختان انار از همان ابتدا از نکات کاملا اثر گذار در عملکرد بهینه درخت و سرعت رشد و باردهی کمی و کیفی آن محسوب میشود.

۵- معماری باغات انار با توجه به اقلیم گرم این باغات حائز ظرافتهای درخور توجه میباشد. آفتاب سوختگی و خشکسالی از حوادث طبیعی است که باغات انار را همواره تحت تاثیر قرار میدهد. از یک سو تراکم زیاد درختان مانع از رسیدن نور کافی و شکل گیری صحیح اسکلت درختان انار و استفاده از مکانیزاسیون میشود، و از سویی برخورداری از میوه سالم و آبدار نیازمند حراست محصول در سایه انداز درختان انبوه میباشد. که برقراری تعادل بین این دو نیازمند راه کاری مناسب در این خصوص میباشد.

حال با توجه به پیش فرضهای فوق در پروتکل اجرایی ذیل نحوه آماده سازی اراضی برای احداث باغ انار بقرار ذیل تشریح میگردد

خوان اول (اقلیم) : به اقلیمی که در آن قصد احداث باغ انار دارید توجه کنید. اگر در یکی از مناطق معروف و در جوار انارستانهای انبوه قصد احداث باغ انار دارید خیلی نگران سازگاری اقلیمی نباشید باغات انبوه موجود بهترین گواهی بر سازگاری اقلیمی میباشد. اما چنانچه در منطقه ای قرار دارید که سابقه و گستره چندانی در انارکاری ندارد، حتما قبل از شروع به کار ابتدا از کارشناسان و بومیان منطقه در خصوص پدیده سرمای زمستان و مواردی از سرما زدگی را جویا شوید، در میان درختان احتمالا انار یکی از حساسترین آنها به سرما میباشد. پس اگر سابقه بومی سرما زدگی در مورد سایر درختان نیمه گرمسیری و نیمه سردسیری در محل رویت میشود و این سیکل در دوره سی سال و کمتر تکرار شده زحمت رفتن به اداره هواشناسی و جمع آوری داده های هواشناسی را به خود ندهید زیرا دیدن یعنی باور کردن. اما اگر شواهد قابل اتکائی از بروز سرما زدگی درختان نیافتید به نزدیک ترین اداره هواشناسی رفته و در مورد شرایط اقلیمی و سرمای زمستانه و حداقل دمای ثبت شده در دوره سی ساله و زمان و ماندگاری سرما راهنمایی بخواهید و آمارهای لازم را جمع آوری کنید. اگر داده های فوق سرمای زمستان کمتر از ۱۰- در بیشتر از ۴۸ ساعت ثبت نشده بود مطمئن باشید که از خوان اول عبور کرده اید و حال باید به سراغ حداکثر گرمای ثبت شده بروید. اگر اقلیم شما دمای حداکثری بالای ۴۰ درجه بطور ممتد در تابستان را تجربه میکند باید نگران عوارض ناشی از آفتاب سوختگی درخت و محصول آن باشید. با این توصیف اگر چنانچه در منطقه ای هستید که احتمال سرما زدگی در آن محتمل نیست و دمای حداکثر تابستان زیر ۴۰ درجه سانتیکراد بصورت پایدار میباشد. میتوانید باغ اناری با تراکم معمولی یعنی ۷۵۰ درخت در هکتار احداث کنید. اما چنانچه دمای حداکثر بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد را بصورت ممتد در تابستان تجربه میکنید تاکید ما احداث باغ با تراکم بالا و حدود ۱۰۰۰ درخت در هکتار میباشد.

خوان دوم (خاک) : در مورد خاک جز به یقین خود به توصیه هیچکس اعتنا نکنید. قبل از هر اقدامی کمی حوصله کنید و برای هر ۲ هکتار از مساحت باغ یک نمونه خاک جمع آوری کنید. برای هر نمونه گودالی به عمق حدود ۱ متر در محل مناسب که مبین وضعیت عمومی آن محدوده میباشد حفر کنید. سپس چهار پروفیل خاک از سطح تا عمق ۸۰ سانتی برای هر ۲۰ سانتی متر از جداره گودال تراشیده و درون کیسه نایلونی بریزید و عمق مربوطه را روی کیسه یادداشت کنید، سپس هر چهار پروفیل را درون کیسه واحد گذاشته و شماره نمونه را روی آن یاداشت کنید تا بدانید این نمونه مربوط به کدام محدوده میباشد. این کار را برای هر دو هکتار از مساحت باغ احداثی تکرار کنید. سپس نمونه را به آزمایشگاه مچهز و معتبر ارسال و درخواست آزمایشات لازم برای نمونه را به قرار ذیل ارائه کنید.
تعین Ec خاک
تعین اسیدیته خاک PH
تعین درصد اشباع و درصد مواد خنثی شونده .S.P و .T.N.V
تعین درصد کربن آلی C
تعین ظرفیت کاتیونی CEC
تعین میزان ازت فسفر پتاس
تعین بافت خاک همراه درصدهای شن سیلت و رس
پس از حصول نتایج آزمایشگاه خاک حال وقت تحلیل داده ها و اخذ تصمیم است. درخت انار در خاکهای شور نیز عملکرد دارد لاکن اگر بدنبال تولید بهینه و حداکثری هستید از احداث باغ در خاکهایی با میزان هدایت الکتریکی بلاتر از ۴ میلی موز بر سانتیمتر یا همان دسی زیمنس بر متر اجتناب کنید. این موضوع از آنجا حساسیت دارد که عملکرد درخت بمیزان افزایش شوری خاک کاهش می یابد و با توجه به روند شوری آبهای ایران و افزایش شوری اراضی، انتخاب زمین شور برای احداث باغ و سرمایه گذاری نمیتواند تامین کننده تولیدی پایدار و اقتصادی باشد.
حال به PH ثبت شده برای نمونه ها توجه کنید احداث باغ انار در اراضی با اسیدیته کمتر از ۶٫۵ و بیشر از ۸ عملا نتایج بهینه ای بدنبال نداشته و میتواند روند جذب عناصر غذایی و فعالیت شیمیایی و بیولوژیک خاک را دچار اختلال کرده و تاثیر نامطلوب خود در را بر رشد و نمو درخت بر جای بگذارد. اسیدیته نزدیک به ۷ گزینه بهینه میباشد به توصیه های سطحی در مورد کنترل PH توسط بکارگیری کودهای سولفاته شیمیایی اعتنا نکنید استفاده از کودهای شیمیایی خود اسباب بروز مشکلات دیگری است که در جای خود بدان خواهیم پرداخت.
میزان کربن آلی خاک شاید یکی از مهمترین نشانهای توفیق شما در عبور از این خوان میباشد. خاکهای معمولی میباید حدود ۱ تا ۵ درصد مواد آلی داشته باشند خاکی با کمتر از یک درصد از این مواد علامت خطر جدی را برای سرمایه گذاری روشن میکند. شاید استفاده از کودهای آلی پاسخ ابتدایی به کمبود این مواد باشد لاکن وقتی به عوامل بنیادین این کمبود در خاک توجه میکنیم متوجه اثر گذاری شرائط اقلیمی و فرسایش شدید خاکی و بادی در منطقه و شیب اراضی و سایر عوامل دیگر دقت میکنیم، متوجه عدم توانایی انسان در کنترل آنها شده و متوجه ریسک بالای احداث باغ در اراضی با مواد آلی کمتر از یک درصد میشویم. توجه داشته باشید توزیع کود آلی به شکل موضعی نمیتواند مشکل را به صورت پایدار حل کند. ریشه درختان تمایل به گسترش داشته و در صورت عدم دسترسی به مواد آلی در خاک توسعه آن با محدودیت مواجه و عمل ریشه زایی عملا مختل میگردد. لذا توصیه ما به اجتناب از احداث باغ با در اراضی با مواد آلی کمتر از یک درصد میباشد. چنانچه حاضر به پذیرش ریسک احداث باغ در این اراضی هستید توصیه ما استفاده از بیل مکانیکی جهت حفر کانال با عرض و عمق حدود ۱ متر و پر کردن این کانال با ترکیبی متعادل از کود حیوانی، خاک رس زراعی و خاک محل میباشد به گونه ای که در شالوده مذکور درصد خاک رس بیش از ۲۰ درصد نشود. در خاکی که مواد آلی خاک بیش از ۱ درصد باشد. بهتر است گودالی به عرض ۶۰ و عمق ۸۰ سانت جهت کاشت هر نهال در نظر گرفته شده و از همان ابتدا شالوده ای از ۵۰ کیلوگرم کود دامی پوسیده بهمراه خاک گودال جهت کاشت هر نهال در نظر گرفته شود.
ریشه های درختان مواد غذایی را عمدتا به بصورت یونهای منفی جذب میکنند. ظرفیت تبادل کاتیونی شاخص حاصلخیزی خاک و قابلیت خاک برای جذب این عناصر است. هر چه خاک حاصلخیزتر باشد ظرفیت تبادل این کاتیونها بیشتر است از اینرو به این شاخص خوب دقت کنید تا مطمئن شوید نهال را در خاکی غرص میکنید که قابلیت جذب مواد غذایی آن برای گیاه مطلوب است. خاکها پس از کشت و کار و افزایش مواد آلی و فعالیت شیمیایی با افزایش CEC مواجه میشوند اگر در نتایج آزمایش خاک میزان این شاخص بیشتر از ۳۰ سانتی مول بر کیلوگرم برآورد شده بدون نگرانی به کار خود ادامه دهید. اعداد کمتر از این مبین کمبود هوموس و رس در خاک است حل مشکل در گرو استفاده از کودهای دامی پوسیده بصورت مکرر میباشد. در مواردی که این شاخص عدد ناچیزی کمتر از ۱۰ را نشان میدهد توصیه ما تامل بیشتر و دریافت اطلاعات جامع از کارشناسان ارشد آب و خاک میباشد..
ازت پتاس و فسفر بیشتر از سایر مواد غذایی مورد نیاز گیاه میباشد. اگر اعداد اخذ شده از نمونه های آزمایش خاک عددی حدود ۱٫۰ درصد برای ازت و ۵۰۰ ppm برای پتاس و ۵۰ ppm برای فسفر را نشان میدهد نگران نباشید خاک شما از جهت این عناصر پر مصرف مطلوب میباشد. در هر صورت هر تن کود دامی نزدیک به ۱۰ کیلوگرم از مجموع این سه عنصر را در بر دارد و استفاده مداوم از این کودها تامین کننده این مواد میباشد. خاکهای فقیر مقادیر بسیار کمی از این عناصر را در خود دارد لذا چنانچه سایر فاکتور های پیش گفته در حد مطلوب قرار داشت بدون نگرانی از کمبود این عناصر نسبت به احداث باغ اقدام و تامین مکرر نیازهای گیاه از طریق کودهای حیوانی را در دستور کار قرار دهید.
بافت خاک از نکات پر اهمیت در انتخاب محل مناسب میباشد. به نتایج آزمایش خاک دقت کنید اگر در این نتایج میزان رس خاک حدود ۱۵ درصد و میزان شن کمتر از ۵۰ درصد آورده شده نگران نباشید خاک شما مناسب احداث خاک میباشد. اراضی با بافت سبک و شنی علی رغم تهویه مناسب عاری از مواد آلی بوده و ظرفیت نگه داری آب آن کم است به توصیه های سطحی در اصلاح پذیر بودن این خاکها توجه نکنید مشکلات بیشتر از آن است که بتوان با افرایش کود دامی همه چیز را حل کرد. خاکهای سنگین نیز فاقد تهویه لازم بوده و توسعه ریشه و زایش آنرا با مشکل مواجه و میوه ای با کیفیت نازل تولید میکند. شما دو انتخاب بیشتر ندارید. حد پایین و بالای انتخاب شما از نظر بافت خاک همان است که جدول مربوطه در صفحه مربوط آورده شده.
درصد اشباع S.P. مقدار آب مورد نیاز برای اشباع ۱۰۰ گرم خاک خشک میباشد حدود یک دوم میزان این شاخص که مربوط به میزان آب خاک ۲ تا ۳ روز بعد از آبیاری میباشد، ظرفیت مزرعه ای نام دارد که در بحث آبیاری بدان خواهیم پرداخت. یک چهارم این شاخص نیز میزان آب موجود در خاک را که دیگر برای گیاه قابل جذب نیست تعیین میکند. با اتکا به این شاخص میتوان حجم آب مورد نیاز برای اشباع خاک و بستر درخت را تعیین کرد. در بحث آبیاری درختان انار بطور کامل به تشریح موضوع خواهیم پرداخت.

اگر کلیه شاخص های پیش گفته متناسب با حد قابل قبول میباشد، مطمئن باشید از این خوان نیز عبور کرده اید نیاز مبرمی به اطلاع از سایر شاخصای خاک نظیر میزان عناصر ریز مغزی ندارید. شعار ما حذف کودهای شیمیایی از چرخه تولید است و از همان ابتدا نهال را با میزان فراوان کود دامی بر زمین مینشانیم که با توجه به رعایت شاخص های اصلی پیش گفته این کودهای دامی کلیه نیاز های گیاه را مرتفع و فعالیت ریشه ها جهت دسترسی به این مواد را تسریع میکند. در مورد خاک و اعتنا به رعایت این شاخص ها جدی باشید سهل انگاری در انتخاب خاک نا مساعد میتواند نتایج مصیبت باری را بدنبال داشته باشد.

خوان سوم (آب) : شاید بتوانید با تمهیداتی بر کیفیت خاک کشاورزی تاثیر بگذارید. لاکن در مورد آب تنها میتوانید به مهربانی طبیعت دلخوش باشید. آب کشاورزی که هم اکنون در اختیار دارید کلید اصلی موفقیت شما در آینده باغ احداثی خواهد بود. این واقعیت را همواره پیش چشم خود قرار دهید که منابع آب کشور بطور کلی از نظر کمی و کیفی در حال افت میباشند. لذا از همان ابتدای کار به اتکای حداقل های موجود در مورد کیفیت و کمیت آب دست به سرمایه گذاری بزرگ نزنید. تولید محصول مناسب به آب مناسب و کافی نیاز دارد از قهرمان بازی دست شسته و به توصیه های سطحی و مدرن تجربه نشده اعتنا نکنید، ایران کشور بسیار گرمی است و فراموش نکنید گرمترین نقطه دنیا همین جا در نزدیکی شما در شهداد کرمان قرار دارد.
ریشه ها آب مایع را از خاک جذب کرده و آب مایع توسط یک سیستم آوندی، که اجزاء آن به عنوان مسیر انتقال عمل میکنند، به قسمتهای مختلف گیاه انتقال میابد. سپس آب از طریق برگها به صورت بخار به اتمفسر وارد میشود که در اصطلاح به آن تعرق میگویند. تمام گیاهان دارای یک سیستم آوندی بوده که وظیفه آن تامین مسیرهایی برای حرکت مواد از یک بخش ارگانیسم به بخش دیگر است. گیاهان دو نوع سیستم آوند هدایتی مشخص بنام آوند چوبی و آوند آبکش دارند. سیستم آوند چوبی معمولا آب و محلولهای معدنی را از طریق ریشه ها به برگها انتقال داده و پس از عمل فتوسنتز، توسط سیستم آوند آبکش انتقال محلولهای غذایی و دیگر محصولات متابولیسمی مانند قندها و مواد آلی دیگر به کلیه ارگانهای گیاه نظیر برگها، ساقه ها، ریشه ها، گلها و میوه ها صورت میگیرد.
همراه با آزمایش خاک یک نمونه از آب مورد نظر را به آزمایشگاه بفرستید. و از کیفیت آن اطلاع لازم را حاصل کنید. هر چند که انار درختی است که در آبهایی با شوری اندک نیز عملکرد مطلوب از خود نشان داده لاکن به جهت تاثیر منفی شوری به فعالیت شیمیایی خاک توصیه ما به پرهیز از احداث باغ در مواردی است که Ec بیشتر از ۵ دسی زیمنس بر متر باشد. تردید نکنید آبهای شیرین حتما محصولی پر بار و با کیفیت برتر را تولید خواهند کرد از اینرو شوری آب حدود ۲ و کمتر از آن آرمانی خواهد بود. آبها به مرور شورتر میشوند و خاک را تحت تاثیر قرار میدهند آب شور به آبیاری و آبشویی بیشتر نیاز دارد و در سطح تعرق گیاه اثر منفی دارد پس ریسک نکنید اگر شوری آب در حد معقول نیست از احداث باغ انار صرفه نظر کنید.
اسیدیته آب نیز از موارد بسیار حساس است، آب آشامیدنی PH حدودی ۷ دارد و برای باغات انار حد مطلوب بین ۶٫۵ تا ۷٫۵ میباشد. در اسیدیته بالاتر از ۸٫۵ مشکلات رو به افزایش گذاشته و بر عملکرد شیمیایی خاک و بهره وری درخت تاثیر منفی گذاشته و مخاطره آمیز خواهد بود. لذا در صورتیکه اسیدیته آب کمتر از ۶ و بیشتر از ۸٫۵ باشد حتما با مشکل مواجه خواهید شد با کارشناسان مجرب آب و خاک مشاوره کرده و موارد مشابه از باغات انار با خاک مشابه را در محدوده خود مورد مطالعه قرار دهید تا دورنمایی از آنچه که با آن مواجه خواهید شد را مشاهده کنید.
میزان سدیم قابل جذب که آنرا با SAR نمایش میدهیم از شاخصهای مهم دیگری است که خطر سدیمی شدن خاک در اثر آبیاری را گوشزد میکند. هرگاه آب مورد استفاده آبیاری، سدیم بیشتری نسبت به کلسیم و منیزیم داشته باشد، احتمال سدیمی شدن خاک بالا میرود. SAR بالاتر از ۶ بر تاثیر کربنات و بی کربنات بر رسوب بیشتر کلسیم و منیزیم قابل تبادل، افزوده و خطر سدیمی شدن خاک را افزایش میدهد. هر چه SAR کمتر باشد رسوب کلسیم نیز کمتر شده و بر کلسیم قابل تبادل می افزاید. SAR بمیزان ۹ حد بروز مشکل بوده و علامت خطر جدی را روشن میکند مقادیر کوچکتر از ۶ مبین ظرفیت جذب بیشتر سدیم را نشان میدهد. حد مطلوب این شاخص عددی حدود ۱٫۵ میباشد.
مسمومیت یونی مخصوص عنصر بور نیز از دیگر شاخصهای معمول در آزمایش آب است حد مقبول این شاخص ۲-۱ میلی گرم بر لیتر یا همان ppm میباشد.
آب حاوی مواد معدنی فراوانی است حد معمول این عناصر برای کلسیم ۱۰ منیزیم ۱۵ سدیم ۲۰ میلی اکی والان در لیتر میباشد. در موارد اختلاف فاحش این شاخصها حتما با کارشناسان مجرب آب و خاک مشورت و علت و تاثیر آنرا بر عملکرد خاک و درخت جویا شوید.

حال که از کیفیت آب آبیاری اطمینان حاصل کرده اید وقت آن رسیده به نیاز آبی درختان و کمیت آب مورد نیاز جهت باغات انار احداثی دقت کنید. هر درخت انار از ابتدای دوره رشد در اوائل بهار تا اوایل خرداد روزانه حدود ۳۵ لیتر آب را بصورت تبخیر و تعرق گیاهی مصرف میکند. این میزان در اواسط تابستان به حداقل ۶۰ لیتر در روز افزایش میابد. در انتهای دوره رشد در اوائل پائیز نیز با سرد شدن هوا نیاز آبی کاهش و به ۴۰ لیتر در روز کاهش میابد. اگر تعداد روزهای آبیاری برای درختان انار را در طول دوره گلدهی و رشد و رسیدن میوه ها در انتهای این دوره را حدود ۱۸۰ روز در نظر بگیریم نیازی آبی نا خالص یک درخت بالغ انار در باغی با تراکم ۱۰۰۰ درخت در هکتار حدود ۱۰۰۰۰ لیتر در سال میباشد. این نیاز آبی نه مبتنی بر محاسبات تئوریک که متاثر از تجربه متمرکز شخصی برای درختان منتخب تحت آزمون که با روش قطره ای و در سیکل گردش آب ۴ روز یک بار و با باردهی متوسط ۳۰ کیلوگرم در سال ثبت گردیده است، میباشد. با توجه به این مطلب و تاثیرات بافت خاک بر ظرفیت مزرعه ای و نقطه پژمردگی شاخصهای حداقلی و حداکثری ذیل را برای ۲ تیپ خاک معرفی شده برای احداث باغ انار معرفی مینمائیم .
برای بافت خاکی با حدود ۱۰% رس نیاز ناخالص آبی ۱۰۰۰۰ لیتر برای هر درخت در سال با دوره تناوب آبیاری ۳ روز برای آبیاری قطره ای با راندمان ۸۰% در تراکم حدود ۱۰۰۰ درخت در هکتار و نهایتا ۱۰۰۰۰ متر مکعب بر هکتار، با دبی ماکزیمم ۰٫۷۵ لیتر بر ثانیه.
برای بافت خاکی با حدود ۲۰% رس نیاز ناخالص آبی ۸۰۰۰ لیتر برای هر درخت در سال با دوره تناوب آبیاری ۴ روز برای آبیاری قطره ای با راندمان ۹۰% در تراکم حدود ۱۰۰۰ درخت در هکتار و نهایتا ۸۰۰۰ متر مکعب بر هکتار، با دبی ماکزیمم ۰٫۶۵ لیتر بر ثانیه.
برای بافت خاکی با حدود ۲۰% رس نیاز ناخالص آبی ۱۳۵۰۰ لیتر برای هر درخت در سال با دوره تناوب آبیاری ۷ روز برای آبیاری غرق آبی با راندمان ۶۰% در تراکم حدود ۱۰۰۰ درخت در هکتار و نهایتا ۱۳۵۰۰ متر مکعب بر هکتار، با دبی ماکزیمم ۱٫۰ لیتر بر ثانیه.
با توجه به اعداد مذکور که حاصل تجارب عینی است در میابیم که بهترین راندمان آبیاری در خاکی با درصد رس بالا و دوره تناوب آبیاری ۴ روز حاصل میشود. جزئیات این مسئله در بخش آبیاری به تفصیل آورده شده است. بدلیل هدر رفت آب در روش آبیاری سنتی عملا نیاز ناخالص درخت افزایش یافته و دوره آبیاری طولانی تر نیز بر راندمان آن اثر منفی دارد. در اقلیمهایی که شدت آفتاب در تابستان کمتر است و دمایی بالای ۴۰ درجه را تجربه نمیکنند میتوان باغی با تراکم معمول یعنی ۷۵۰ درخت در هکتار احداث نمود که این امر خود بر نیاز آبی گیاه اثر میگذارد بگونه ای که میتوان عدد ۷۵۰۰ متر مکعب آب را بعنوان حد کمینه احداث یک هکتار باغ انار بروش سیستم آبیاری قطره ای معرفی نمود.در ضمن در محاسبه دبی ماکزیمم به نیاز آبی حداکثری گیاه در تابستان توجه شده است. این دبی در زمان خنکی هوا در بهار به ۰٫۴ لیتر بر ثانیه تنزل میابد.
حال با توجه به مجوزهای موجود خود و میزان مجاز آب اختصاصی، نسبت به احداث و توسعه اراضی خود اقدام کنید. به نیاز آبی هر هکتار باغ انار دقت کنید. یک هکتار باغ با کیفیت آبیاری مناسب به عملکردی و باردهی مناسب خواهد انجامید. اگر منابع آب کافی ندارید از احداث بیش از اندازه باغات خودداری کنید. درختان انار آب کافی و منظم و مستمر میخواهند تا محصول کافی عمل آورند چیزی را به شناس و امداد غیبی واگذار نکنید که عمر و سرمایه خویش را به خطر خواهید انداخت. توصیه ما به استفاده و پیاده سازی سیستم آبیاری تحت فشار بدلیل محدودیت منابع آب میباشد. در آینده حتما محدودیتهای منابع آب رو به افزایش خواهد گذاشت. قبل از احداث حتما نسبت به تکمیل و راه اندازی سیستم آبیاری و اطمینان از عملکرد آن اهتمام کنید. ریشه درختان متناسب با محدوده آبیاری خود را تنظیم کرده و گسترش میابد لذا احداث سیستم آبیاری قطره ای از همان ابتدا ارجحیت دارد. باغاتی که پس از سالیان فراوان از احداث آن با تغییر سیستم آبیاری مواجه شده اند در سالهای اولیه تجهیز به سیستم نوین تنشهای زیادی را بصورت ضعف در باردهی و پژمردگی موضعی شاهد بوده اند. پس کاری را که چند سال دیگر مجبور به انجام آن هستید از همان ابتدا انجام دهید. تاریخ به عقب برنمیگردد. مسیر آینده متعلق به سیستمهای نوین آبیاری است پس از همین ابتدا آینده را صحیح بشناسید و بدان قدم بگذارید.

خوان چهارم (نهال و قلمه معتبر) :

حال در یکی از مهمترین مراحل احداث باغ انار قرار دارید. نهال و قلمه مناسب را چگونه و از کجا باید تهیه کرد. اگر به تجربه باغداران موفق و باغات نمونه توجه کنید بدین نکته اساسی که سالیان زیادی وقت باغداران به تعویض و جایگزینی درختان با نهالهای جوان شناخته شده صرف شده است ما را بران میدارد که شما را با یک اخطار جدی مواجه کنیم. انتخاب اشتباه در این مقطع فاجعه بار خواهد بود. به تعریف و تمجید و توصیه هیچ تولید کننده نهال و باغداری مبنی بر اصالت و اعتبار تولیداتشان اعتنا نکنید. تنها چشمانتان با شما صادق خواهند بود پس خوب بیاموزید و روش صحیح انتخاب قلمه اصیل از باغات نمونه و یا نهال معتبر شناسنامه دار از تولید کنندگان نهال را بکار بندید.
علی رقم وجود سازمانهای عریض و طویل دولتی و سازمانهای مسئول به جهت ضعف عمومی در مدیریت کشور و علی رغم جایگاه ویژه ایران در تولیدات باغی و مقام اول در خصوص انار هنوز هیچ تولید کننده نهال و نهالستان مجوز داری که نهالهای انار تولیدی آن از باغات مادری و از پایه واحد تکثیر شده باشد در حال حاضر موجود نیست و فعالین در این بخش قلمه های مورد نیاز را نه از باغات مادری که از باغات معمولی دایر و در بهترین شرایط از میان درختان نشان گذاری شده انتخاب میکنند. که همین امر میتواند باغات جدید الاحداث از این نهالها را با مخاطره مواجه کند. از آنجا که احداث باغات انار بر اساس برنامه ریزی اقتصادی و توجه به شرائط اقلیمی صورت میگیرد لذا استفاده از نهال شناسنامه دار و مورد نظر از الزامات محتومی است که روش تولید فعلی نهال و استاندارد نبودن روش قلمه گیری و نبود باغ مادری، ما را بران میدارد تا روش مطمئنی را جهت تامین نهاهای مورد نیاز بکار بندیم.
پیشنهاد ما مبتنی بر شرایط و واقعیات موجود تامین نهال مورد نظر در خزانه احداثی در محل باغ میباشد. ابتدا با مطالعه کافی از خصوصیات ارقام مختلف انار جهت احداث باغ از میان واریته های پیشنهاد شده ذیل که به همت کارشناس ارشد باغات انار آقای مهندس محسنی تهیه گردیده و رعایت تنوع در انتخاب ارقام برای باغات بزرگ و توجه به ارقام معرفی شده بومی و ارقام برتر کشوری و ارقام موفق در بازارهای صادراتی و سایر اهداف اقتصادی مترتبه نسبت به انتخاب این واریته ها اقدام نمائید.
پس از انتخاب ارقام مورد نظر بهترین راه دسترسی به این ارقام دیدار حضوری از باغات نمونه انار در سطح شهرستانهای مرجع این ارقام میباشد. به ادارات کشاورزی رفته و در مورد باغداران نمونه انار کسب اطلاع کرده در اوائل پائیز قبل از چیدن محصولات شخصا با حضور در باغ و تطبیق میوه درختان پر بار با نمونه مورد نظر نسبت به تطابق ارقام اطمینان و با موافقت و جلب رضایت باغدار نسبت به علامت گذاری درختان منتخب اقدام نمائید. ولخرجی در این مقطع و جلب رضایت باغدار سرمایه گذاری مطمئنی است که آینده باغ احداثی از این درختان منتخب را بیمه میکند. پس از این مرحله در اوائل اسفند و در زمان آبدار شدن شاخه ها و قبل از بیدار شدن درخت شخصا در باغ حضور یافته و نسبت به انتقال شاخه های هرس شده از درختان منتخب جهت قلمه گیری نظارت کنید بهتر است قلمه گیری در محل انجام شود زیرا محافظت و انتقال قلمه ها سهل تر از انتقال شاخه های بزرگ و نامنظم میباشد. پس از انتقال قلمه ها به محل احداث باغ متناسب با آنچه در بخش تولید نهال این سایت آورده شده نسبت به کاشت قلمه ها در خزانه اولیه اقدام کنید.
این سایت در تلاش است با همکاری ادارات کشاورزی شهرستانها نسبت معرفی باغداران نمونه و ارقام موجود در باغات ایشان امکان دسترسی افراد به ارقام و قلمه گیری از این درختان را تسهیل نماید. حال در مقطعی هستید که میتوانید از سلامت نهال تولیدی در خزانه خود اطمینان حاصل کرده و با خیالی آسوده عبور از این خوان مهم را به خود تبریک بگوئید.
واریته های برتر انار ایران با مزیت تجاری و صادراتی بالا که حائذ خصوصیات مرفولوژیکی برتر نسبت به سایر ارقام موجود میباشد و در دستور کار وزرارت کشاورزی درتوسعه باغات انار میباشد.
۱- ملس ساوه ۳ نوع معمولی، تبریزی، یوسف خانی
۲- رباب نی ریز فارس
۳- شیشه کپ خراسان
۴- نادری بادرود اصفهان
۵- ملس یزدی
۶- قجاق قم
۷- اردستانی مه ولات خراسان
۸- بجستانی گناباد خراسان
۹- خزر بردسکن خراسان
۱۰- ملس دانه سیاه یزد
این ارقام حدود ۹۰ درصد میزان صادرات کشور را به خود اختصاص داده و در حال حاضر حدود ۳۵ درصد از باغات کشور شامل این ارقام میباشد. از اینرو پیشنهاد ما انتخاب چند رقم از واریته های معرفی شده برای احداث باغات بزرگ میباشد. فقط دقت کنید کلیه درختان موجود از این ارقام عملکرد یکسانی نداشته و دقت در تکثیر قلمه از درختان منتخب که ضمن باردهی بالا دارای مقاومت به آفات و مقاوم به سرما و برخورداری از تیپ رشد مناسب با تاج گسترده و افراشتگی کم و آفتاب سوحتگی محدود میوه و سایر شاخصهای آورده شده در مورد ارقام حائز اهمیت میباشد.

 کاشتن نهالها و احداث باغ انار

حال در مقطعی هستید که تسطیح و محوطه سازی اراضی به پایان رسیده و شما دارای طرح روشن از معماری باغات خویش هستید. پیش از هر اقدامی نیازمند استفاده از تراکتور سنگین جهت شخم عمیق اولیه پس از تسطیح هستید. در زمان تسطیح ماشین آلات سنگین خاک را با تردد زیاد متراکم کرده و تهویه خاک هم اکنون بسختی انجام میشود. استفاده از تراکتور سنگین و شخم عمیق در دو نوبت و در خلاف جهت چاره مشکل میباشد. در این امر کوتاهی نکنید احداث باغ در خاک کوبیده فاجعه بار خواهد بود. دقت داشته باشید عمل شخم حتما باید در زمانی انجام شود که خاک خشک بوده و زمان زیادی از آخرین بارندگی گذشته باشد. در صورتیکه عملیات تسطیح از عمق زیادی برخوردار است، شخم را با لدر بصورت ۲ بیل که تا عمق ۱ متری خاک را شخم میکند انجام دهید.

پس از آنکه از شخم عمیق خاک مطمئن شدید و قصد احداث باغ با معماری سنتی را دارید بهترین کار این است که از فردی مجرب در احداث این باغات بهر بگیرید اجرای طرح خود را به راننده تراکتور مجربی که در این امر تخص دارد واگذار کنید و خود تنها بر صحت انجام کار نظارت کنید. در همه شهرستانهای انار خیز ایران اینگونه افراد و رانندگان ماهر تراکتور در دسترس هستند. ایشان در احداث باعات سنتی تجربه مکرر داشته و یاور شما در این خصوص خواهند بود.

در صورتیکه از طرح معماری نوین تبعیت میکنید هم اکنون نوبت تجهیز اراضی به سیستم آبیاری تحت فشار است. وظیفه شما در این مرحله واگذاری کار به مجریان مجرب و کار بلد میباشد. قبل از اجرای سیستم آبیاری طرح آنرا بصورت چند باره بررسی کنید و به نکات جزئی توجه ویژه داشته باشید مطالب مربوط به آبیاری و طراحی سیستم را در این سایت بدقت مطالعه و بکار بندید. توجهی به توصیه های سطحی و عامیانه طراحان و مجریان این سیستمها نکنید، فرهنگ عامیانه و غیر علمی از مشکلات نظام کارشناسی ماست. رسالت شما در این مقطع وسواس فراون در طراحی سیستم آبیاری تحت فشار باغات خویش میباشد. نکته ای که در این اینجا ذکر آن ضرورت دارد خط کشی دقیق ردیفهای کاشت درختان و مشخص بودن فواصل آنها جهت خواباندن دقیق خطوط آبرسان قطره ای و نصب قطره چکانها میباشد. دقت در این کار باعث میشود درختان در یک تراز از دو جهت قرار گرفته همه درختان در ۴ راس مستطیلی ۲×۴ قرار بگیرند.

پس از تکمیل مراحل فوق، نسبت به آبیاری اراضی قبل از کاشت نهال اقدام کنید تا از عملکرد صحیح سیستم آبیاری خود مطمئن شوید. به تراز سطوح آب در پشته ها در روش سنتی و زمان لازم برای سیراب شدن هر بلوک دقت کنید. در روش معماری نوین به حجم آب تحویل شده به هر درخت و توزیع متناسب آب و برخورداری از فشار کافی و عملی بودن دوره تناوب آبیاری با آنچه در طرح پیش بینی کرده اید دقت کنید. اصلاح امور قبل احداث باغ معقول تر از بازسازی پس از اجرا میباشد.

چنانچه خاک شما بسیار سبک و ضعیف است و اصرار به احداث باغ در این اراضی دارید باید با استفاده از بیل مکانیکی کانال بعرض ۱ متر و عمق حدود ۱ متر حفر و شالوده ای از کود حیوانی، خاک محل، خاک رس زراعی را باهم مخلوط و درون کانال بریزید بگونه ای که نزدیک به ۲۰ درصد از شالوده مذکور را خاک رس زراعی و ۲۰ درصد کود حیوانی و بقیه از خاک محل تشکیل شده باشد را درون کانال برگردان کرده و جهت کاشت نهال آماده کنید .
جهت افزایش حفظ رطوبت خاک میتوانید قبل از برگردان کردن شالوده خاک مقدار متنابهی از کاه و کلش بسته بندی شده در پرسهای با حجم ۱۰۰×۵۰×۲۰ سانتیمتر را در کف کانال قرادهید. تا از افزایش هدر رفت آب زهکش بصورت ثقلی جلوگیری کند. همواره بیاد داشته باشید مبارزه با طبیعت و تغییر آن کاری عبث و نافرجام خواهد بود. پس قبل از توسعه نسبت به عملی بودن این ابتکارات اطمینان حاصل کرده آینده خویش را به زحمت نیندازید.
توجه داشته باشید عمل حفر کانال بهتر است پس از شخم اراضی و قبل از تجهیز به سیستم آبیاری تحت فشار و دقیقا در مسیر تراز لوله های توزیع آب قطره ای (لیترالها) انجام پذیرد تا از صدمه به آنها جلوگیری شود.

 اگر خاک اراضی در شرائط معمولی مطابق با موارد آورده شده در بخش اقلیم میباشد، نسبت به حفر گودالی به عرض ۶۰ و عمق ۸۰ سانت اقدام و حدود ۵۰ کیلوگرم کود حیوانی را با نیمی از خاک گودال مخلوط و تا نیمه در گودال برگردان کنید، بگونه ای که چیزی از بقایای کود حیوانی در بستر خاک نماند و همه در گودال دفن شود. فضای و خاک باقیمانده را جهت کاشت نهال انار حفظ نمائید. برای حفر گودال میباید از تراکتور و مته دنباله بند آن استفاده کنید. نیروی کارگری امکان حفر گودال عمیق را ندارد. توجه داشته باشید دفن کود حیوانی در اعماق نتایج بهتری در حفظ رطوبت خاک و افزایش فعالیت شیمیایی خاک دارد، مضاف بر آن کودهای حیوانی حاوی بذر علفهای بیابانی است که در موقع چرا یا تغذیه دام به سیستم گوارش حیوان وارد میشود. این بذرها در شرائط رطوبت مجدد سبز خواهند شد، از اینرو برای کنترل علفهای هرز حتما کود حیوانی را در عمق گودال دفن کنید بگونه ای که سطح آن با حداقل ۲۰ سانتیمتر از خاک فاقد کود پوشانده شود تا مانع رویش علفهای هرز گردد.

اگر از نهالهای ریشه دار و فاقد پاک برای احداث باغ استفاده میکنید بهمن ماه بهترین زمان برای کاشت این نهالها در زمین اصلی میباشد. تاخیر در این امر و انجام آن در هوای گرمتر و شروع فعالیت درخت عملا باز شدن نهالها را با تاخیر مواجه میکند در بهمن ماه هوا بسیار سرد و درخت در خواب بوده و فعالیت حداقلی دارد و خارج کردن نهال از خزانه که منجر به از دست رفتن قسمتی از سیستم ریشه آن میشود نهال را با شک مواجه نمیکند. در دمای ۱۵ درجه عملا درخت فرآیند بیدار شدن از خواب زمستانه را آغاز میکند در اواسط اسفند جوانه برگها عملا شکل گرفته و در صورت جدا شدن از ریشه در این زمان جوانه ها که بعضا با چشم هم قابل رویت نیست از بین رفته و عمل باز شدن و جوانه سازی بعضا تا اواخر بهار تاخیر می افتد .
چنانچه نهالها در پاکت مخصوص تکثیر شده با مشکل چندانی مواجه نیستید لاکن به جهت استفاده بهتر از زمان رشد بهتر است همان ماه بهمن را بعنوان زمان کاشت نهالها در زمین اصلی انتخاب کنید.
در هر صورت قبل از خروج و انتقال نهالها از خزانه آنها را آبیاری کنید تا با سهولت بیشتر از خاک جدا شده ریشه ها آسیب کمتری ببیند. نهالهای پاکت دار هم میباید کاملا آبیاری شده تا در زمان جدا کردن باکت، شالود خاک آن انسجام چسبندگی لازم را داشته باشد.

مسئله مهم دیگر انتقال نهالهای ریشه دار است. چنانچه فاصله زیادی بین خزانه و محل احداث باغ وجود دارد و نیازمند تردد نهالها با وسیله نقیله هستید بدانید باد دشمن ریشه هاست، اگر ریشه های یک نهال حدود یک ساعت در معرض وزش باد مستقیم قرار گیرد، به احتمال زیاد آن نهال دیگر سبز نخواهد شد. در مورد جدا سازری نهالهای ریشه دار از خزانه و انتقال آن بسیار حساس باشید بر این مسئله خود مستقیما نظارت کنید. تجربه نشان داده فروشندگان این نوع نهالها خود نیز بر کارشان نظارت ندارند و امور توسط کارگران مقیم در محل انجام میشود که به جهت عدم رعایت این نکات ظریف از سوی ایشان احداث کنندگان باغات در همان ابتدای امر خسارت قابل توجهی را متحمل شده و بعضا ۵۰ درصد از نهالهای کاشته شده سبز نمی شوند. پس خود آستینها را بالا زده وارد میدان شوید و به وعده های فروشندگان نهال اعتنا نکنید. صداقت و مسئولینت واژه فراموش شده ای در نظام تجاری ماست. نهالها را حتما با خودرو روپوش دار انتقال دهید و ریشه ها را با کیسه های مناسب استتار کنید. پس از انتقال آنها را در زیر خاک قرار داده و آبیاری کنید. اگر اراضی آماده غرص نهال نیست و زمان زیادی نیازمند نگهداری نهالها هستید بهتر است کل نهالها و ریشه ها در زیر شن و ماسه مدفون کنید، بجهت عدم فعالیت سیستم ریشه ها، شاخه های نهالها در هوای آزاد بسرعت آب خود را از دست میدهند در چنین وضعیتی بهتر است کل نهال را در خاک مدفون کنید. دقت کنید حداکثر تا اواسط اسفند باید نهالها از زیر خاک خارج و نسبت به کاشت آنها اقدام کنید. در غیر اینصورت شاخه های مدفون شده در زیر خاک سبز شده و شروع به ریشه زایی میکند پس کارتان را صحیح و با برنامه ریزی قبلی مدیریت کنید تا گرفتار مسائل پیش بینی نشده نشوید.

پس از محیا شدن همه امور نسبت با انتقال نهالها به زمین اصلی اقدام و نهالهای پاکت دار را بدقت از پاکت خارج و به آرامی در محل گودال مملو از خاک و کود که قبلا محیا کرده اید قرار داده باقیمانده خاک را در گودال بریزید. جهت استحکام نهال کاشته شده و خارج شدن حبابهای هرا از خاک اطراف نهال را با پا بفشارید. بهتر است چوب بلندی را نزدیک نهال در خاک به عنوان قیم فرو ببرید و نهال جوان را با آن مهار کنید تا در ص.رت وزش بادهای شدید موجب شکستگی نهال نشود. نکته ویژه در اینجا دفن کود حیوانی فراوان در اعماق گودال است که باعث توسعه صحیح ریشه در عمق مناسب میشود. ریشه درختان انار تمایل به توسعه در اعماق زیاد ندارند و محدوده مناسب توسعه ریشه های انار عمق ۲۰ تا ۸۰ سانتی خاک است محدوده ای که در زمان آبیاری نیز باید ملاک تخمینها در برآورد نیاز آبی گیاه باشد.
پس کاشت نهالها نوبت آبیاری آنهاست به یک آبیاری کامل و سیراب کردن بستر خاک نیاز دارید. تابش آفتاب باعث خشکی خاک اطراف گودال شده است لذا نیازمند آبیاری سنگین و اشباع شالوده خاک و کود هستید. آبیاری سطحی کفایت نمیکند بستر نهال خشک است و آب بسرعت به اعماق نشت میکند و نهال ریشه دار در صورت مواجه با تنش آبی صدمه دیده و رشد آن با مشکل مواجه میشود. آبیاری را در دوره های نزدیک تا باز شدن کلیه نهالها ادامه دهید. اگر همه امور را درست انجام داده باشید کلیه نهالهای شما باید تا اواخر فرودین به برگ نشسته و فعالیت خود را آغاز کند. در غیر اینصورت احتمالا بدلائل آسیبهای پیش گفته باز شدن نهالها بمرور و تا اواخر بهار به تاخیر می افتد. چنانچه تا اواخر بهار نهالها باز نشد از صدمه شاخه های آن مطمئن باشید از این نهال صرفنظر کنید و اگر نهال پاکتی در دسترس میباشد سریعا نسبت به جابجایی آن اقدام کنید توجه داشته باشید نهالها در هر صورت فاقد ریشه کافی میباشند آبیاری نهالها در سال اول باید در دوره های کوتاه و در حد حجم متوسط انجام شود. بگونه ای عمل کنید که نیازمند واگرد نهالها و جایگزین کردن نهالها در سال بعد نباشید این کار یعنی از کف دادن زمان از اینرو همواره تعداد نهال پاکتی برای جایگزین کردن در همان سال اول و قبل از اتمام بهار در دسترس داشته باشید. باغی که نیمی از نهالهای آن در همان سال اول سبز نشده باشد انگیزه مناسب را از باغدار سلب و زمان و سرمایه را اتلاف میکند.

آبیاری باغات انار و بررسی سیستم های آبیاری نوین

پس از احداث باغ انار آبیاری مهمترین عامل در عملکرد کیفی و کمی باغات انار میباشد. توجه داشته باشید باغات انار عموما در اقلیم های گرم و خشک گسترش یافته اند. سطح تبخیر سالیانه در ایران حدود ۲۵۰۰ میلیمتر است و در اقلیمهای گرم و خشک درختان آب زیادی را بصورت تعرق از دست داده و مقدار متنابهی نیز بشکل تبخیر آب موجود در خاک از دست میرود. در کنار این مطلب انار میوه ای است که به دوره رشد طولانی نیازمند است و این خود بر حساسیت آبیاری در مورد این درخت می افزاید.

در گام اول باید به این سوال پاسخ داد که نیاز بهینه درخت چه میزان است و در طول دوره رشد روزانه چه میزان آب در مقاطع زمانی اوائل بهار تا اواسط پائیز نیاز دارد؟ در این مورد اعداد متفاوتی دیده میشود که عموما به تجربه وابسته نیست و محصول ارزیابی تئوریک و آکادمیک میباشد. آنچه که ما در اینجا مطرح میکنیم حداقل نیاز درخت برای یک تولید اقتصادی با بهره برداری حدود ۲۵ تن در هکتار و متکی به تجربه میباشد. بدیهی است در اقلیم خشک و کم آب ایران چاره ای جز صرفه جویی در آب و اتکا به مقادیر بهینه با راندمان آبیاری بالا نمیباشد. در جدول ذیل نیاز آبی روزانه درخت انار در باغی با تراکم ۱۰۰۰ درخت در هکتار و سطح سایه انداز ۵۰ درصد از محدوده آبیاری توسط درختان باغ آورده شده است.

میزان آب قابل دسترس در خاک از نکات مبنائی دیگری در تحلیل رژیم آبیاری گیاه میباشد. به نتایج آزمایش خاک دقت کنید میزان درصد اشباع .S.P تعیین کننده درصد آب مورد نیاز برای اشباع خاک میباشد. خاکهایی با بافت ریزتر دارای ظرفیت نگهداری آب بیشتری میباشند.
حد ظرفیت مزرعه ای یا FC نشان دهنده میزان آب باقیمانده در خاک ۲ تا ۳ روز پس از اشباع شدن خاک میباشد، این همان مقدار آبی است که خاک میتوانذ در خود نگه دارد بدون آنکه بصورت زهکش از آن خارج شود.
نقطه پژمردگی یا PWP مبین مقدار آبی است که سخت به ذرات خاک چسبیده و گیاه نمیتواند از آن استفاده کند. و نهایتا میزان آب قابل دسترس یا همان AWC نشان دهنده مقدار آب بین حد مزرعه ای و نقطه پژمردگی میباشد این همان میزان آب قابل استفاده برای گیاه میباشد.
برنامه آبیاری برای سیستم قطره ای باید طوری تنظیم شود که گیاه پس از مصرف حدود ۷۵% آب قابل دسترس با آبیاری جدید، خاک به حد ظرفیت مزرعه ای برسد. بطور کلی حد آب قابل دسترس برای گیاه در خاکی با بافت لومی متناسب با موارد آورده شده در بحث خاک حدود ۱۲ الی ۱۵ سانتیمتر بر متر میباشد.

تعیین ناحیه ریشه از دیگر مسائل مهم در ارزیابی برنامه آبیاری میباشد. در تحلیل آب قابل دسترس برای گیاه یا همان AWC باید برآورد دقیقی از عمق ریشه و گسترش عرضی ریشه ها داشته باشید. درختان انار تمایل چندانی به نفوذ در عمق نداشته و حداکثر ۸۰ سانتیمتر در عمق نفوذ میکنند. گرایش بیشتر ریشه به توسعه در سطح بوده و متناسب با محدوده آبیاری میتوانند در شعاع ۱٫۵ متری درخت گسترش یابند. به جهت عملکرد سیستم قطره ای شعاع ۱ متری از طوق درخت محدوده توسعه عرضی ریشه میباشد. بطور کلی ریشه های درخت انار در محدوده ۲۰ تا ۶۰ سانتی عمق خاک از تراکم بیشتری برخوردار میباشند، و میباید ناحیه به شعاع ۱ متر و عمق ۷۰ سانتیمتر را بعنوان محدوه توسعه ریشه در نظر گرفته حجم آب مورد نیاز را بر این پایه محاسبه نمود.
به این نکته توجه داشته باشید که آبیاری کم در دفعات بیشتر عملا حوزه توسعه ریشه را محدود کرده و بدون توسعه ریشه رشد درخت عملا با محدودیت مواجه میگردد پس با رعایت ناحیه ریشه در حد بهینه آورده شده برنامه آبیاری خویش را مدیریت کنید. محدوده نشان داده شده در تصویر روبرو بوضوح ناحیه توسعه ریشه و نیاز آبی کمینه آنرا تشریح میکند. دوره تناوب ۴ روز با حجم آب تحویلی ۲۵۰ لیتر محدوده ترسیم شده را سیراب و محلول خاک را در غلظت بهینه قرار میدهد و امکان توسعه ریشه تا حد مطلوب را فراهم میاورد. توجه داشته باشید ریشه ها تصویر درخت در زیر زمین هستند ریشه محدود درختی کوچک را پشتیبانی میکند و ریشه های گسترده به گسترش تاج درخت می انجامد. در این مورد بسیار حساس و دقیق عمل کنید تا از نتایج شگرف آن بهرمند گردید.

 نیاز غذائی درختان انار و نحوه تامین آن

تامین نیاز غذائی درختان بشکل بهینه ضامن تولید اقتصادی و بهره برداری مناسب خواهد بود. از اینرو شناخت دقیق نیاز غذایی درختان انار و نقش هر یک از عناصر غذایی در چرخه سوخت و ساز یا متابولیسم گیاه راهنمای ما در مدیریت و نگهداری باغات انار میباشد.
بدلیل تاثیرات کودهای شیمیایی بر سلامت خاک و کیفیت محصولا کشاورزی موضوع استفاده از کودهای آلی و حذف کامل کودهای شیمیایی از چرخه تولید و تمرکز بر تولیدات ارگانیک مسئله مهم دیگری است که مسیر کشاورزی نوین را روشن میسازد. هدف ما در این سایت نیز توسعه باغداری ارگانیک میباشد. باغات انار ایران عملا از سموم کشاورزی استفاده نمیکنند. میتوان با افزایش آگاهی باغداران و ارتقاء دیدگاه کارشناسان باغداری موضوع حذف کودهای شیمیایی را مدیریت کرده و با ارائه جایگزینهای موثر باغات انار ایران را بسوی تولیدی کاملا ارگانیک هدایت نمود.

مواد غذایی ضروری گیاه
تحقیقات نشان میدهد که برای عمده گیاهان وجود ۱۶ عنصر شیمیایی برای رشد و نمو آنها ضروری است این عناصر در دو گروه عمده شامل ۳ عنصر غیر معدنی و ۱۳ عنصر معدنی طبقه بندی شده اند.

عناصر غذایی غیر معدنی : شامل کربن (C) هیدروژن(H) و اکسیژن (O) میباشد. این عناصر در اتمسفر و آب یافت میشوند و در فرایند فتوسنتز مورد استفاده و عامل اصلی رشد گیاهان هستند.

عناصر غذایی معدنی : شامل عناصر پر مصرف (ماکرو) ازت(N) فسفر(P) پتاسیم(K) کلسیم(Ca) منیزیم(Mg) و گوگرد(S) بعلاوه عناصر کم مصرف (میکرو) آهن(Fe) منگنز(Mn) روی(Zn) مولیبدن(Mo) مس(Cu) کلر(Cl) و بر(Br) میباشد. وجود پنج عنصر وانادیم، کبالت، سیلیکن، نیکل، و سدیم نیز در خاک ضروری است که تقریبا هیچگاه کمبود آنها حس نمیشود.

گیاهان عناصر ماکرو را بیشتر مصرف میکنند و از اینرو آنها به عنوان عناصر پر مصرف شناخته میشوند. اما میزان مصرف عناصر تعیین کننده درجه اهمیت آنها نیست چرا که میزان تولید محصول بر اساس میزان قابل دسترس عنصری تعیین میشود که در حداقل قرار دارد. و چنانچه بدون توجه به نسبت عناصر در خاک اقدام به افزایش کمی تعداد از عناصر نماییم، نه تنها تاثیری بر عملکرد درخت نخواهد داشت بلکه در مواردی به نتایج معکوس منجر خواهد شد. اطلاع از نسبت عناصر موجود در خاک مناسب درختان انار از راه تجزیه ماده خشک آن حاصل میگردد که میتواند در مدیریت تغذیه گیاهان راه گشا باشد. در جدول ذیل نسبت عناصر در ماده خشک انار آورده شده است.

درختان انار با حفظ نسبتهای مذکور مقادیر متنابهی از کلیه مواد معدنی فوق الذکر را از خاک کشاورزی جذب میکنند. جایگزینی این عناصر از طریق کودهی مستمر سالیانه یا دوره ای سبب پایداری در رشد و تولید محصول مناسب خواهد بود. این جایگزینی از طریق کودهای شیمیایی و کودهای آلی صورت میگیرد در ادامه به نقش هریک از این عناصر و نحوه جذب آنها از طریق معرفی کودهای شیمیایی موجود در بازار خواهیم پرداخت.

ازت : ازت فراوان ترین عنصر موجود در جو میباشد. و در بین عناصر پر مصرفترین عنصر بوده که بصورت یونهای نیترات NO3-1 و آمونیم NH4+1 و اوره CH4N2O از طریق ریشه ها جذب و پس از انتقال به برگها در سنتز اسیدهای آمینه دخالت و نهایتا پروتئینها را میسازند.

ازت بخش مهمی از سایر ترکیبات آلی نظیر رنگدانه کلروفیل و کوآنزیم ها را تشکیل میدهد. ازت رشد رویشی درخت را تحریک میکند و در صورت مصرف زیاد منجر به ایجاد بافتهای نرم و افزایش پاجوش و تنه جوش در درخت شده و بر فرآیند تولید محصول اثر معکوس میگذارد.
ازت خاک از دو منبع کودهای آلی و شیمیایی تامین میگردند. کودهای حیوانی و کودهای سبز عمده ترین منابع آلی تامین ازت میباشند. کود اوره با ۴۶% ازت و نیترات آمونیوم با ۳۳٫۵% ازت و نیترات پتاسیم با ۲۰٫۵% ازت و … از عمده ترین کودهای شیمیایی و منبع تامین ازت میباشند.
نیترات یک آنیون بسیار محلول است که بوسیله خاک جذب نمی شود و از اینرو براحتی میتواند بطرف ریشه ها حرکت کند و یا بوسیله آبشویی از دسترس گیاه خارج شود. اوره نیز متحرک و علی رغم جذب آسان میتواند با آبشویی از دسترس خارج شود، اما آمونیوم بار مثبت دارد و مثل سایر کاتیونها جذب ذرات خاک میشود و از اینرو تحرک و آبشویی آن محدود است.
اوره بطور کامل در آب محلول بوده و از اینرو تنها ترکیب مطمئن برای استفاده در تانک کود میباشد. سایر ترکیبات ازت امکان انحلال کامل در آب را نداشته و ار اینرو توصیه میگردد به هیچ عنوان از این کودها در تانک کود استفاده نکنید. بی دقتی در این امر به گرفتگی سراسری قطره چکانها منجر میگردد.

در مورد مصرف کود ازت همیشه به نسبت بین ماده آلی کربن C و ماده معدنی ازت N توجه داشته باشید. بهترین نسبت C/N = 10 میباشد که بسیار ایده آل میباشد شما سعی کنید این نسبت در عمل به کمتر از ۲ کاهش نیابد از اینرو قبل از تامین کمبود ازت از طریق کود شیمیایی به افزایش ماده آلی خاک اعتنا کنید در غیر اینصورت درختی با قدرت رویش بالا و توان زایشی محدود را به ارث خواهید برد.

نیاز خالص هر درخت بالغ انار به کود ازته حدود ۱۰۰ گرم در سال میباشد. تامین این عنصر از طریق کودهای شیمیایی نیازمند توجه ویژه ای است. حدود ۲۰۰ گرم کود اوره ۴۶% تامین کننده نیاز درخت به این عنصر اساسی میباشد. کود اوره بسرعت در آب حل شده و جذب گیاه میگردد، غلظت بالای این کود در اوائل دوره رشد در پایان زمستان میتواند با افزایش رشد رویشی و کاهش گل انگیزی درخت گردد. از اینرو توصیه ما این است که این کود را در ۳ نوبت ابتدا یک سوم کود ازته از ترکیبات آمونیوم را در اواخر پائیز و پس از خواب رفتن درخت در اعماق زمین چال کود کرده و تا پایان اردیبهشت و تبدیل شدن میوه ها از تحویل کود ازته همرا آب آبیاری و سایر روشها جدا خودداری کنید. پس از این مقطع بهتر است این کود را در غلضتهای پائین همراه آب آبیاری در چند نوبت برای درخت تا اواخر تیر ماه تامین نمائید. در اواخر دوره رشد نیز تامین کود ازته در غلظت کم همره آب آبیاری جهت کامل شدن میوه ها موثر خواهد بود.

فسفر : فسفر یک عصر تشکیل دهنده تمام بافتهای گیاهی است که بویژه در بخشهای جوان، گلها و بذرها به مقدار زیادی وجود دارد. وجود این عنصر برای تقسیم سلولی و نمو بافتهای مریسمی ضروری است. فسفر عنصر تشکیل دهنده بسیاری از ترکیبات مانند اسیدهای نوکلئیک، فسفرلیپیدها و کوآنزیم هایی مانند آدنوزین تری فسفات میباشد. نهالهای جوان به فسفر زیادی برای تحریک رشد ریشه ها دارند.
حداکثر فسفر قابل جذب گیاه در PH خاک بین ۶٫۵ تا ۷٫۵ اتفاق می افتد فسفر در خاک بصورت H2PO4-1 و HPO4-2 و PO4-3 قابل جذب است که در فرم اول بیشتر و سریعتر جذب میشود.
کودهای شیمیایی فسفاته در انواع مختلفی نظیر سوپر فسفات ۷% و سوپر فسفات تریپل ۱۲% که در آب نسبتا محلولند، همچنین منو و دی آمونیوم فسفات ۸٫۷ و ۲۱ درصد و … که این دو از سنگهای فسفاته تولید شده و بمرور تبدیل و جذب میگردند.
کمبود فسفر بر رشد کلی درخت و ریشه ها اثر گذار است. در این حالت شاخه ها کوتاه و باریک شده برگهای جوان کوچک میگردند و زودتر از سایر برگها میریزند، همچنین گلدهی درختان بطور چشمگیری تحت تاثیر کمبود فسفر کاهش میابد و رسیدن و بلوغ میوه ها نیز به تاخیر می افتد. قرمز شدن ساقه و ارغوانی شدن برگها و خشک شدن نوک برگهای پیرتر از علائم کمبود فسفر میباشد زیرا این کمبود بر تشکیل سریعتر رنگدانه های آنتی سیانین اثر گذار است.
جذب فسفر عملا در خاکهای اسیدی و بازی با محدودیت مواجه است. در خاک اسیدی قوی فسفر بوسیله جذب مخصوص بر روی سطوح ذرات اکسید آلومینیم و آهن رسوب و به صورت فسفات آلومینیم و آهن محبوس میگردد. در خاکهای بازی فسفات کلسیم کم محلول تشکیل میشود و فسفر جذب شده از محلول خاک بوسیله ریشه ها با این فسفر جایگزین میشود و اگر کود فسفری به خاک اضافه شود بیشتر آن برای ریشه ها غیر قابل جذب میباشد.

نیاز خاص سالیانه هر درخت انار به فسفر حدود ۴۵ گرم میباشد که به دلیل دیر جذب بودن میباید یک نوبت در سال و در انتهای پائیز در عمق ۳۰ سانتی خاک چال کود شود. در صورت استفاده از فسفات دامونیم حدود ۱۵۰ گرم از این کود که حاوی مقادیری ازت نیز میباشد باید مورد استفاده قرار گیرد.

پتاسیم : بر خلاف ازت و فسفر که بخشایی از ساختمان مولکولی بسیاری از ترکیبات آلی در گیاهان را تشکیل میدهند، پتاسیم نمی تواند وارد ترکیبات مهم تشکیل دهنده سلول مانند پروتئین ها، کلروفیل و کربوهیدراتها شود. بعبارتی پتاسیم در گیاه نقش ساختمانی ندارد و علی رغم مشخص نشدن نقش کامل این عنصر، ریشه ها مقدار زیادی پتاسیم را به چرخه سوخت و ساز گیاه وارد میکنند. پتاسیم نقش مهمی در فتوسنتز و ساخت کربوهیدراتها دارد این عنصر فعال کننده سیستم های آنزیمی گیاه است و نقش معنی داری در تعرق گیاهی و آب موجود در سلولهای گیاه دارد. بگونه ای که کمبود پتاسیم از عوامل اتلاف آب درختان محسوب میشود. در مقایسه با فسفر پتاسیم در مقادیر بیشتری در انواع خاکها یافت میشود.
شکل قابل جذب پتاسیم بصورت یون K+1 میباشد. کودهای شیمیایی پتاسه بصورت سولفات پتاسیم با ۴۱٫۵% پتاسیم، نیترات پتاسیم، کلرور پتاسیم و … میباشند که مورد اول بیشتر رایج میباشد.
گیاهان به مقدار زیادی پتاسیم نیاز دارند و معمولا پتاسیم را از سطح خاک گرفته و روی ریشه ها ذخیره میکنند. با جذب پتاسیم توسط ریشه ها خاک مجاور پتاسیم را در محل ریشه ها آزاد میکند. پتاسیم عموما در سطح رویی خاک از غلظت بالایی برخوردار است. برگردان کردن خاک سطحی و شخم سالیانه بستر خاک به افزایش سطح پتاسیم خاک در محدوده ریشه کمک میکند. از نتایج ملموس خاکپوشهای دوره ای در باغات انار ساوه افزایش سطح پتاسیم خاک میباشد.

نیاز خالص سالیانه هر درخت انار به پتاسیم حدود ۵۰ گرم میباشد. اگر این نیاز توسط سولفات پتاسیم تامین میشود حدود ۱۲۰ گرم از آنرا در دو نوبت اواخر پائیز و اوائل تابستان بمیزان برابر در عمق ۲۰ سانتی خاک چال کنید. توجه داشته باشید تامین پتاسیم لازم در تابستان بر سطح تعرق گیاه اثر مثبت دارد.

کلسیم : کلسیم از عناصر ضروری برای رشد گیاه محسوب میشود. علی رغم اینکه مقادیر زیادی کلسیم توسط گیاهان از خاک جذب میشوند اما در عمل نیاز گیاهان به این عنصر بیش از نیاز به عناصر کم مصرف نیست. کلسیم بطور عمده در برگها وجود دارد، بذر و میوه ها نیز حاوی مقادیر متنابهی از این عنصر میباشد. در بین عناصر مورد نیاز گیاه کلسیم در کنار منیزیوم در محلول خاک بیشترین فراوانی را دارد. یونهای کلسیم حدود ۸۰ درصد محلهای فعال بر روی ذرات خاک را در اشغال دارند این دسترسی فراون توسط فرآیند تبادل کاتیونی کنترل میشود. کلسیم عنصر بسیار مهمی برای نمو ریشه و اعمال آن است. این عنصر در تقسیم سلولی دخالت داشته و از اجزا تشکیل دهنده کروموزم میباشد و نقش تنظیم کننده در تنفس گیاه ایفا میکند.
این عنصر به شکل یون Ca+2 از محلول خاک یا کمپلکسهای رس جذب ریشه میشود. معمولا اکثر خاکها از مقدار کافی این عنصر برای رشد رضایت بخش گیاه برخوردارند. بعلاوه در بسیاری از کودهای شیمیایی که به صورت دوره ای مصرف میشود کلسیم بصورت جزء ثانویه و بشکل ناخالص در آنها وجود دارد بنابر این مصرف کودهای کلسیمی بشکل مستقل بندرت ضرورت میابد.

کمبود کلسیم در باغات انار امر مشهودی نیست از اینرو مصرف اینوع کودها در برنامه جاری باغات انار قرار ندارد. بطور کلی در شرائط اسیدی شدن خاک افزودن آهک یا همان کربنات کلسیم یا دولومیت میتواند ضمن خنثی کردن اثر اسیدی خاک کلسیم مورد نیاز را تامین نماید. برای رفع کمبود کلسیم در شرائط قلیائیت خاک که به جهت وجود سدیم زیاد حاصل میشود مصرف گچ به میزان ده تن در هکتار رافع مشکل خواهد بود.

منیزیوم : در برگ درخت انار مقادیر فراوانی منیزیوم یافت میشود . در هر ملکول کلروفیل نیز یک اتم منیزیوم وجود دارد، بهنگام کمبود منیزیوم نه تنها گیاهان زرد میشوند بلکه از تشکیل سایر رنگدانه های گیاهی ماند کاروتن کاسته میشود. منیزیم نقش مهمی در در فعال کردن سیستم آنزیمی و در متابلویسم کربوهیدراتها ایفا میکند. این عنصر بصورت کاتیون دو ظرفیتی Mg+2 توسط گیاه جذب میشود. شکل تجاری این عنصر بصورت دولومیت، سولفات منیزیم با ۱۶% و اکسید منیزیم با ۳۶% منیزیم در دسترس میباشد.

شیمی خاک منیزیوم نزدیک به کلسیم میباشد و علی رقم غلظت بالای این عنصر در برگ درختان انار نیاز به این عنصر در حد معمول میباشد. برای رفع نیاز هر درخت انار به این عنصر سالیانه حدود ۱۰۰ گرم سولفات منیزیم را در اواخر پائیز در اعماق خاک دفن کنید.

گوگرد : گوگرد به مقدار فراوانی در گیاه بویژه در برگها یافت میشود. گوگرد جزء تشکیل دهنده پروتئین در گیاه است، مهمترین عمل گوگرد شرکت در تولید اسیدهای آمینه و بدنبال آن سنتز پروتئین است. این عنصر جزء مهمی در تشکیل ویتامینهای ضروری برای متابولیسم گیاه است .
گوگرد بصورت آنیون سولفات SO4-2 در محلول خاک وجود دارد. برخی کودهای شیمیایی دارای مقادیر مناسبی گوگرد هستند. سوپر فسفات معمولی ۱۲% گوگرد، سولفات آمونیوم ۲۴% گوگرد، سولفات پتاسیم دارای ۱۷% گوگرد میباشد.
نقش گوگرد در کنترل اسیدیته خاک باعث شده استفاده مکرر از این کود بهمراه کودهای دیگر در دستور کار باغداران قرار گیرد. به جهت وجود این عنصر در ترکیبات ثانویه سایر کودها کمبود آن در باغات انار کمتر گزارش شده است.

هم اکنون کودهای گوگردی با غلظت حدود ۵۰ درصد بصورت پودری و گرانوله در دسترس میباشند، برای تامین نیاز سالیانه درختان انار به عنصر گوگرد حدود ۱۰۰ گرم کود گرانول گوگرد را بهمراه سایر کودها در عمق خاک در اواخر پائیز دفن نمائید.

منگنز : منگنز از عناصر غذایی کم مصرف محسوب میشود. این عنصر نقش ضروری در عمل تنفس داشته و فعال کننده آنزیمهایی مانند نیتریت ردوکتاز بوده که در متابولیسم ازت دخالت دارد. منگنز در خاک به شکل کاتیون دو ظرفیتی Mn+2 جذب میشود. در خاکهایی که میزان آهک بالاست مقدار منگنز قابل دسترس کم است.
مهمترین علامت کمبود منگنز بروز حالت زردی بین رگبرگها در برگهای پیر میباشد این حالت بویژه در سر شاخه های بالاتر بیشتر مشاهده میشود و گاهی نیز با توقف رشد سر شاخه ها همراه است.
رایجترین کود منگنز سولفات منگنز با ۱۶ و یا ۲۶ درصد منگنز است این کود هم در خاک های اسیدی وهم در خاک های قلیایی قابل مصرف است اکسید منگنز با حدود ۷۰ درصد منگنز خالص به دلیل حلالیت محدود فقط در خاکهای اسیدی قابل مصرف است و کاربردی در خاک های آهکی ایران ندارد .منابع آلی این کد مثل Mn-EDTA با ۱۲درصد منگنز نیز در دسترس است . که با توجه به قیمت بالای این کلات مصرف آن در شرایط حاد کمبود ، به صورت برگ پاشی توصیه می شود .

قابلیت حل شدن دی اکسید منگنز به PH وابسته است، بیشتر خاکها از منگنز کافی برخوردارند اما در اسیدیته بالا برای گیاهان غیر قابل جذب هستند این موضوع در شرائط خاکهای شنی بیشتر تشدید میشود از اینرو برای تامین منگنز درختان انار بهتر است حدود ۵۰ گرم سولفات منگنز را بهمراه سایر کودها در اواخر پائیز در بستر درخت دفن نمائید. استفاده از کلات منگنز نیز بهمراه آب آبیاری برای یک نوبت پس از کامل شدن گلها در اوائل خرداد توصیه میگردد.

مس : مس در تشکیل کلروفیل و پدیده فتوسنتز دخالت دارد. همچنین باعث تحریک در تشکیل ویتامین A میشود. نقش متابولیکی مس در چندین سیستم آنزیمی مشخص شده است و همچنین نقش مهمی در بیوسنتز و فعالیت اتیلن به عنوان هورمون رسیدگی میوه ها داراست. فرم قابل جذ مس در خاک کاتیون دو ظرفیتی Cu+2 میباشد.
فرآیند جذب مخصوص قابلیت دسترسی مس را تحت تاثیر قرار میدهد، این فلز در اسیدیته بالا بسختی جذب میشود از اینرو استفاده از ترکیبات سولفاته در حل این مشکل موثر است.

سولفات مس با عیار ۲۵% معمولترین منبع معدنی این عنصر میباشد که میتوان بصورت چال کود در بستر خاک یا محلول پاشی مورد استفاده قرار گیرد. بهتر است این کود به میزان ۲۰ گرم بهمراه سایر کودها در اواخر پائیز در عمق خاک مدفون گردد و در شرائط کمبود حاد یک نوبت محلول پاشی با کلات مس پس از تبدیل شدن گلها به میوه در اوائل خرداد انجام گیرد. بدلیل اسیدی بودن این کلات در موقع مصرف باید در غلظت پائین حداکثر ۲ در ۱۰۰۰ مصرف شود.

بور : بور در نقاط رشد و در بافتهای مریستمی گیاه موجود است. این عنصر در پدیدهای گلدهی، میوه دهی، متابولیسم ازت، حرکت و عمل هورمونها و تقسیم سلولی دخالت دارد و همچنین نقش بارزی در رشد لوله گرده داشته و اثر تحریک کنندگی آن در جذب اکسیژن و قند برای جوانه زنی دانه گردها به اثبات رسیده است. این عنصر در خاک بصورت اسید بوریک H3BO3 موجود بوده و بهمین صورت نیز جذب گیاه میگردد. بد شکلی میوه ها، ترک خردگی پوست، سخت شدن میوه و بعضا بروز شکاف در پوست درخت از علائم کمبود بور میباشد.

درختان میوه برای رفع کمبود بور از اسید بوریک با غلظت ۱۷% یا بوراکس با غلظت ۱۱% بهره میگیرند. این مواد در آب بسیار محلولند و میتوان از آنها بصورت محلولپاشی یا کودهی در خاک بهره گرفت. بدلیل دامنه باریک غلظت مناسب بور در خاک و خطر مسمومیت بور توصیه ما به استفاده دقیق از اسید بوریک بصورت کوددهی در خاک میباشد. این کود را به نسبت ۱۰ گرم برای هر درخت همراه سایر کودها در اواخر پائیز در خاک مدفون کنید و در صورت نیاز پس از کامل شدن گلها در غلظت ۲ در هزار یک نوبت در اوائل خرداد و یک نوبت در اواخر شهریور همزمان با خنک شدن هوا و تغیر رنگ میوه ها و قبل از رسیدن میوه ها محلول پاشی کنید.

روی : روی در بسیاری از آنزیمهای موجود در متابولیسم گیاه نقش دارد. مقدار RNA و ریبوزم موجود در سلولها به هنگام کمبود روی بشدت کاهش میابد. روی بطور غیر مستقیم روابط آب در گیاهان را تنظیم میکند. وجود این عنصر برای سنتز اسید آمینه تریپوفان که در تولید اکسین دخالت دارد ضروری است، فقدان اکسین IAA که در اثر کمبود روی رخ میدهد باعث عدم رشد دیواره سلولی و کاهش جذب آب در گیاه میشود. روی به شکل کاتیون دو ظرفیتی Zn+2 جذب گیاه میشود.

برای تامین نیاز سالیانه هر درخت انار به روی حدود ۳۰ گرم سولفات روی ۳۶% را همراه سایر کودها در اواخر پائیز در خاک دفن کنید. هم اکنون بسیار از کودهای پر مصرف با ترکیباتی حاوی روی ساخته میشوند همچنین استفاده از کلات روی بشکل محلول پاشی و همراه آب آبیاری در تانک کود برای یک نوبت در اوائل دوره رشد میوه ها موثر میباشد.

آهن : مهمترین عمل آهن حضور در سیستمهای آنزیمی گیاه است. وجود آهن برای سنتز کلروفیل ضروری است زیرا کمبود آن باعث زردی یا کلروز در برگها میشود. اهمیت آنزیمهای آهن دار به ویژه سیتوکرومها در عمل تنفس گیاه واضح است.
آهن بصورت فرو Fe+2 جذب گیاه میشود. با وجود اینکه مقدار این عنصر در خاکها زیاد است اما علائم کمبود آن به وفور گزارش شده است. در خاکهای قلیایی و اسیدی به علت فقدان آهن محلول، این کمبود بروز میکند، مضاف بر آن مقدار بیش از اندازه برخی از عناصر مانند فسفر، روی، مس، منگنز و نیکل در خاک میتواند به ایجاد این کمبود کمک کند.

حدود ۵۰ گرم کود سولفات یا اکسید فرو بطور سالیانه تامین کننده نیاز هر درخت انار به عنصر آهن میباشد. در شرائط بروز مکرر کمبود این عنصر توجه داشته باشید اضافه کردن این نمکها به خاک چاره ساز نبوده و بهتر است از کلات آهن بصورت محلول پاشی و یا ترکیب در آب آبیاری بهره بگیرید. در مورد جذب کود آهن کمی حساس باشید. کمبود این عنصر بسرعت آثار خود را نمایان میکند. برگهای سوراخ و بد ریخت و زرد رنگ نشانه های آشکار شدن کمبود این عنصر میباشد.

مولیبدن : مولیبدن به مقدار بسیار کم برای گیاهان لازم است. این عنصر جزء تشکیل دهنده دو آنزیم مهم گیاهی بنامهای نیتروژناز و نیترات ردوکتاز میباشد. آنزیم نیتروژناز داری آهن و مولیبدن است و آنزیم نیترات ردوکتاز در متابولیسم دخالت دارد. مولیبدن بشکل مولیبدات MoO4-2 جذب گیاه میشود.

نیاز به مولیبدن در درخت انار بسیار محدود است و کمبود آن نیز گزارش نشده محلول پاشی با مولیبدات سدیم یا آمونیم و یا استفاده از کودهای میکرو کامل بصورت محلول پاشی یا همراه آب آبیاری موثر خواهد بود. برای سهولت کار میتوان حدود ۱۰ گرم مولیبدات سدیم و یا آمونیوم را همراه سایر کودها در اواخر پائیز در خاک دفن نمود. کمبود این عنصر در خاکهای اسیدی بیشتر محتمل است.

کلرین : این عنصر بشکل آنیونی کلراید Cl-1 جذب گیاه میشود. بدلیل اینکه این عنصر عموما همراه بارندگی و ترکیبات ثانویه و بعضا آب آبیاری وارد خاک شده کمبود آن ملموس نبوده و برنامه ای برای تامین کودهای کلراین ضرورت ندارد.

اگر باغات خویش را به سیستمهای آبیاری تحت فشار مجهز کرده اید بهترین راه تامین کودهای شیمیایی استفاده آنها از طریق تانک کود میباشد. هم اکنون کودهای کامل قابل حل در آب تولید شده که در زمان توزیع توسط تانک کود با کاهش PH آب ضمن ایجاد شرائط مناسب برای جذب ریز مغزی ها از رسوب عناصر در قطره چکانها جلوگیری و باعث حل شدن و شستشوی آنها میگردد. تنها نکته منفی در استفاده از این روش در مقایسه با چال کود، توده ای شدن و بلوکه شدن ساختمان خاک به شکل سراسری میباشد. این معضل نتیجه طبیعی استفاده از کود های شیمیایی است که ساختمان خاک را تحت تاثیر قرار میدهد.


در تصاویر ذیل تاثیر مصرف کنترل نشده کود شیمیایی بر عملکرد محصول یک درخت واحد طی دو سال پی در پی را ملاحظه میکنید در هر دو تصویر ظاهر انار دارای پوستی قرمز و شفاف میباشد لاکن در تصویر فوقانی که درخت بدون کود شیمیایی تغذیه شده میوه انار دارای رنگ سرخ مات و تاجی گسترده و بلند و پوستی نازک میباشد، دانه های میوه انار آبدار و برنگ قرمز تیره دیده میشوند، و انار دارای مزه ملس کمی ترش میباشد.
اما در تصاویر تحتانی میوه انار علی رغم برخورداری از پوست قرمز چشم نواز دارای تاجی بسته و پوستی کلفت میباشد. همچنان که تصویر نشان میدهد میوه درختی که با کود شیمیایی فراوان تغذیه شده دارای دانه های کم رنگ و کم آب بوده و مزه آن به جهت تاثیر کود ازته شیمیایی کاملا شیرین است. این محصول فاقد بازار پسندی و از کیفت مطلوب برخوردار نمیباشد. علت بروز این مشکل استفاده از کود شمیایی ازته به مقدار فراوان میباشد، در این شرایط میوه انار با رشد ظاهری خوبی مواجه است لاکن استفاده از کود شیمیایی دوره رشد انار را افزایش داده و مانع از افزایش اسیدیته میوه در انتهای دوره رشد میگردد. توجه داشته باشید که افزایش رنگ دانه ها و رسیدن میوه در گرو افرایش میزان اسیدیته انار بوده و ترشی میوه انار ناشی از تاثیر اسید موجود در میوه میباشد. لاکن میوه انار که در عکس پائین دیده میشود از جنس ملس معمولی ساوه بوده که به جهت تاثیرات سوء کود شیمیایی فاقد اسیدیته لازم و کاملا شیرین میباشد.
با عنایت به این نمونه عملی میتوان با قاطعیت بر تاثیر منفی کودهای شیمیایی بر عملکرد کیفی درخت انار تاکید کرد. متاسفانه به جهت فقدان جایگزینهای مناسب و نبود یک رژیم تغذیه ملی برای باغات انار و توزیع سهمیه ای این کودهای شیمیایی از سوی ادارت کشاورزی به عنوان سهمیه سالیانه استفاده از این نوع کودها در حال تبدیل شدن به عرفی مخرب میباشد. امید است مسئولان با درک ارزش ارگانیک باغات انار ایران در صدد اعمال جایگزینهای مناسب بوده و با گرایش به استفاده از کودهای بیولوژیک پاسدار این میراث گرانسنگ باشند.

ما خود را به کشت ارگانیک متعهد میدانیم و اعتقاد ما به حذف کامل کودهای شیمیایی از چرخه تولید باغات انار میباشد. کودهای حیوانی تمام عناصر مورد نیاز درخت را با حفظ نسبتهای مناسب در خود دارند. اگر به توصیه های مبنائی این سایت در مورد انتخاب اقلیم، خاک، آب و معماری باغات اعتنا کرده اید مطمئن باشید بستر مناسب برای یک تولید ارگانیک را در اختیار دارید. در بحث ذیل با تشریح خصوصیات کودهای آلی نحوه تامین نیاز غذایی درختان انار از طریق کودهای حیوانی تشریح خواهد شد.

مواد آلی به علت اثرات سازندهای که بر خصوصیات فیزیکی (پایداری خاکدانه ها)، شیمیایی (افزایش ظرفیت نگهداری عنصری) و بیولوژیکی (اکتیویته بیوماس میکروبی) دارد، به عنوان رکن باروری خاک شناخته شده است. به طور خلاصه نقش ماده آلی در تامین سلامت و کیفیت خاک را میتوان به شرح زیر بیان داشت:
۱ـ منبع کربن و انرژی برای میکروارگانیسمهای خاک
۲ـ منبع عناصر غذایی نظیر نیتروژن، گوگرد، فسفر و …
۳ـ پایداری و نگهداری ذرات خاک به عنوان خاکدانه یا خاک واحد و کاهش خطر فرسایش خاک
۴ـ توسعه تخلخل خاک و افزایش ظرفیت نگهداری هوا و آب و تسهیل توسعه و رشد ریشهای درخت
۵ـ حفظ و ابقای عناصر غذایی و جلوگیری از هدر رفت آنها با افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC) و ظرفیت تبادل آنیونی
۶ـ جلوگیری از فشردگی و تراکم خاک با پائین نگهداشتن وزن مخصوص ظاهری و ممانعت از ایجاد قشرها و پوستههای سخت، ترک و گسل
۷ـ افزایش قابلیت خاکورزی و تغییر در خصوصیات خاک مثل کاهش چسبندگی، افزایش نفوذپذیری و نرمی خاک
۸ـ ابقای کربن از اتمسفر و دیگر منابع
۹ـ کاهش اثرات محیطی منفی مثل اثر حشرهکشها، فلزات سنگین و بسیاری از آلایندههای دیگر
۱۰- افزایش قدرت بافری خاک و مقابله با تغییرات سریع اسیدیته خاک
۱۱- تعدیل سرعت نفوذ آب در خاک و کاهش تولید رواناب

استفاده از کودهای آلی عامل اساسی در برقراری توازن تغذیه ای درختان انار محسوب میشود. باروری و حاصلخیزی یک خاک علاوه بر وابسته بودن به مقدار عناصر غذایی به توازن و تعادل آنها نیز شدیداً وابسته است. به طوری که در حالت عدم توازن و تعادل تغذیه ای، مصرف کودها نه تنها موثر واقع نمیشود، حتی در بعضی مواقع در جهت عکس عمل کرده و کشاورزان را متحمل ضررهای اقتصادی فراوانی میکنند. مثلاً در سطح ثابت K، افزایش کود ازتی نه تنها افزایش عملکردی را به دنبال نداشته بلکه در بعضی مواقع منجر به کاهش آن نیز شده است، لذا اهمیت توازن تغذیه ای در بعضی موارد و در مورد بعضی عناصر بیش از خود آنهاست بطوریکه متخصصین تغذیه اغلب برای آگاهی از وضعیت تغذیه ای گیاهان نسبتهای بین عناصر را به غلظت واحد آنها ترجیح میدهند، اما از طرفی هم ایجاد توازن تغذیه ای و مصرف متعادل کودهای شیمیایی کاری بسیار دشوار و وقتگیر است و نیازمند صدها آزمایش کودی در مناطق مختلف میباشد که غالباً هم به خاطر شرایط پیچیده خاک، نیاز و قدرت متفاوت گیاهان، رفتارهای متفاوت عناصر در خاک، عوامل متغیر محیطی و شرایط مدیریتی مزرعه نتایج مطلوبی نمیدهند. بنابراین استفاده از کودهای دامی که اکثریت عناصر مورد نیاز گیاهان را تقریباً به نسبتی که آنها جذب میکنند دارا هستند دامنه موفقیت را افزایش میدهند. چرا که در یک تن کود دامی خوب ۴ کیلوگرم ازت، ۳٫۵ کیلوگرم فسفر، ۴ کیلوگرم پتاسیم، ۲ کیلوگرم کلسیم، ۵ کیلوگرم منیزیوم، ۳ کیلوگرم گوگرد و به مقداری کمتر ریزمغذیها وجوددارد و خاک را در درازمدت در جهت تعادل پیش خواهد برد. بنابراین با افزودن ۳۰ تن کود دامی مرغوب به یک هکتار خاک زراعی حدود ۱۲۰ کیلوگرم ازت، ۱۰۰ کیلوگرم فسفر، ۱۲۰ کیلوگرم پتاسیم و … به خاک افزوده میشود که تقریباً با نیاز گیاهان مطابقت دارند و البته بسته به نوع خاک و گیاه بایستی کاستیها را توسط کودهای آلی پر ظرفیت جبران نمود.

مصرف کودهای آلی بر خواص بیولوژیک خاک اثر مثبت دارد. خاک یک محیط زنده است که بسته به نوع آن در هر سانتیمتر مکعب آن میلیونها موجود زنده از جمله قارچها، باکتریها و … زندگی میکنند و مهمترین نقش را در تخریب و تحول مواد آلی در خاک بر عهده دارند و به مراحل هوموسی و معدنی شدن مواد آلی سرعت میبخشند.
با مطالعه بیولوژی ارگانیسمهای خاک میتوان دریافت که با افزایش مواد آلی خاک، محیط جهت رشد آنها مساعدتر شده و بر جمعیت آنها افزوده میشود، طوری که هر چه مواد آلی خاک (تا حدی) افزایش یابد ارگانیسمهای آن زیاد شده و خاک شکل زنده تری به خود میگیرد و هر چه خاک زنده تر باشد به دلایل زیر حاصلخیزتر خواهد بود:
۱- تولید هوموس (هوموس به خاطر خواص کلوئیدی یکی از ارکان حاصلخیزی خاک است)
۲- معدنی شدن وگردش سریع عناصر غذایی
۳- افزایش جذب عناصر غذایی توسط گیاهان به خصوص در مورد فسفر
۴- افزایش تثبیت ازت (باکتریهای آزاد-ریزوبیومها و …) و اکسیداسیون گوگرد و تبدیل آن به شکل قابل جذب SO4-2 که این مسئله در خاکهای آهکی کشور ما اهمیت قابل ملاحظهای دارد، چون که در این نوع خاکها به علت بالا بودن pH تیوباسیلوسها جمعیت کمی داشته و افزایش عنصری به خاکها اغلب بی ثمر بوده و به شکل قابل جذب آن تبدیل نمیشود، لذا با وجود ماده آلی میکروارگانیسمهای دیگر وارد عمل شده و در نتیجه گوگرد را به سولفات که قابل استفاده برای گیاهان است تبدیل مینمایند.

مقدار ماده آلی خاک به وسیله تعادل بین اضافه شدن مواد آلی گیاهی و جانوری و مقدار هدر رفت و تجزیه آن کنترل میشود. اضافه شدن و کاهش یافتن ماده آلی باید همواره به وسیله عوامل و فعالیتهای مدیریتی به شدت تحت کنترل قرار داشته باشد. مقدار آب قابل دسترسی برای رشد گیاه اولین فاکتور کنترل کننده در تولید مواد گیاهی است. حاصلخیزی خاک و میزان دمای هوا دو عامل عمده دیگر به شمار میآیند. سرعت تجزیه ماده آلی در دمای نزدیک به صفر درجه خیلی پائین است اما با افزایش دما سرعت تجزیه ماده آلی به شدت افزایش مییابد. از اینرو در اقلیم گرم ایران مواد آلی خاک بسرعت تجزیه شده و در سیکل مصرف قرار میگیرند جایگزینی مواد آلی عمدتا به شکل کودهای حیوانی در دوره های زمانی متعارف از نکات قابل تعمل در مدیریت باغات انار میباشد.

کودهای حیوانی از عمده ترین منابع تامین کودهای آلی بشمار میروند که هم اکنون نیز با ترکیبی از کودهای شیمیایی در فرآیند تغذیه باغات انار بشکل مستمر استفاده میشوند. در جدول ذیل ترکیب یا نسبت عناصر مختلف در چند نوع کود دامی جهت مقایسه آورده شده است.

 کود مرغی از نظر عناصر N، P، Ca، Mg، Na و S از قویترین کودهاست. کود گوسفندی هم از نظر N مشابه کود مرغی ولی از نظر K غنیتر از آن میباشد در مجموع میتوان در میان کودهای دامی متداول ترتیب کود مرغی »»» کود گوسفندی »»» کود گاوی را از نظر غنای عناصر مورد نیاز گیاهان قائل شد. طوری که از نظر ریزمغذیها هم عناصر Zn، Cu و Mn کود مرغی غنی بوده و عنصر آهن هم در کود اسبی بالاترین مقدار را دارد و در این میان کود گاوی حالت بینابین را داراست.

در مورد رژیم تغذیه درختان انار میباید به قابلیت جذب هر یک از عناصر غذایی در کودهای دامی توجه داشت و علاوه بر مقدار مطلق آنها باید این عامل را نیز در بیلان غذایی دخیل دانست. بطوریکه مقدار P و K را تقریباً میتوان صددرصد در بیلان قرار داد. در صورتی که این مطلب برای ازت صادق نیست. در کودهای دامی سه فراکسیون مختلف ازت تمیز داده میشود:
۱- ازتی که مستقیماً قابل جذب است مانند ازت معدنی و اوره.
۲- ازتی که به آهستگی قابل جذب میشود مانند پروتئینها و اسیدهای آمینه.
۳- ازتی که عملاً غیر قابل جذب است مانند ازتی که در ساختمان مواد آلی سخت تجزیه شونده وارد شده اند.
فراکسیون ازتی که به آسانی قابل جذب است در کود دامی برابر ۱۰درصد و در کود دامی مایع تقریباً برابر ۵۰ درصد است و تاثیر آن تقریباً سریع و مشابه کودهای ازتی معدنی میباشد. اما ازت آلی کودهای دامی به سختی قابل جذب گیاه هستند و بیشتر در ساختمان اسیدهای فولویک، هومیک و هومینها یافت میشوند. در حالت کلی فقط ۵۰ درصد ازت موجود در کود دامی را میتوان در بیلان کودی منظور کرد. در این رابطه باید زمان مصرف کود و سرعت به زیر خاک بردن آن نیز مورد توجه قرار گیرد. به طوریکه افت ازت در صورت به زیر خاک بردن کود دامی برابر ۱۰ درصد و در صورتی که به زیر خاک برده نشوند برابر ۹۰-۴۰ درصد آمونیاک موجود است که این عمل از طریق متصاعد شدن آمونیاک حاصل میشود.

بنابراین در یک مدیریت کودی صحیح باید تمام عوامل ذکر شده بالا را در نظر داشت و با توجه به نوع تجزیه گیاه – خاک و نوع کود دامی کم و کاستیهای کود دامی را از کودهای شیمیایی جبران کرد.
طوری که امروزه برای رسیدن به عملکردهای بالا مخصوصاً در واریته های پر محصول چاره ای جز مصرف تلفیقی کودهای آلی و شیمیایی و یا کودهای آلی پر ظرفیت بهمراه کود حیوانی نیست.
چرا که کودهای آلی با توجه به سرعت کم معدنی شدن نمیتوانند تمام نیاز غذایی گیاهان پرمحصول را تامین نمایند و استفاده مطلق هم از کودهای شیمیایی، خاک را در جهت تخریب و پسرفت حاصلخیزی سوق خواهد داد.
بهتر است در مزارع از کودهای دامی پوسیده استفاده کرد چرا که استفاده از کودهای دامی تازه علاوه بر افزایش علفهای هرز و بیماریها، گیاهان را در اوایل رشد با کمبود ازت (زردی عمومی برگ درختان) مواجه میسازند.
لذا توصیه میشود حتی الامکان در این حالت همراه ماده آلی از کودهای ازتی استفاده نمایند و برای رهایی از خطر بیماریها و علفهای هرز بهتر است کودهای دامی را به مدت ۶-۳ ماه در شرایط مناسب نگه داشت تا در اثر تولید حرازت اکثریت این عوامل از بین بروند.
بهتر است کودهای حیوانی حدود ۶ ماه در زیر آفتاب مستقیم خورشید در هوای آزاد نگه داری شوند تا ضمن افزایش فعالیت شیمیایی و آمادگی جهت تجزیه و جذب توسط گیاه، علفهای هرز موجود در آن از بین بروند. نگه داری کود بصورت فله اولویت دارد زیرا در صورت توزیع کود در پای درختان و تاخیر در چال کود کردن آن میزان متنابهی از ازت کود بصورت گاز آمونیاک از دست میرود.

اگر در آزمایش خاک و تجزیه برگ کمبود عناصر در حد بحرانی نبود و نسبت موجود در کود حیوانی برابر جدول فوق تامین کننده نیاز درختان میباشد توصیه ما اجتناب از تلفیق کودهای شیمیایی با کود حیوانی میباشد. در موارد ضرورت نیز امکان استفاده از کودهای آلی پر ظرفیت با قدرت جذب سریع که هم اکنون تولید شده اند میتواند کمک حال شما در حفظ تولید ارگانیک باشد. بجز ازت سایر عناصر در شرایط معمول در حد نسبتهای آورده شده در جدول برای خاک تامین میشوند.


حال که بر موضوع تغذیه و اثرات و کمیت هر یک از کودهای شیمیایی و حیوانی وقوف پیدا کرده اید وقت آن است تا بر جنبه عملی استفاده از این کود ها در باغات متمرکز شویم. در بحث چال کود کردن کود های شیمیایی توجه به نحوه جذب مواد غذایی توسط ریشه ها حائز اهمیت میباشد. جریان مواد غذایی از خاک بطرف ریشه ها تحت تاثیر دو فرآیند جریان توده ای یعنی جذب مواد همراه آبی که گیاه برای تعرق از خاک خارج میکند و فرایند پخشیدگی یعنی جریان مواد غذایی از محل پر تراکم تر در خاک به محل با تراکم کمتر این مواد در جوار ریشه ها قرار دارد.
از اینرو افزایش مواد غذایی در خاک با غلظت بهینه میزان بیشتری از این مواد را در اختیار درخت همراه با آب جذب شده توسط ریشه ها قرار میدهد. بهترین زمان برای چال کود کردن این مواد در اواخر پائیز همراه با بخواب رفتن درخت میباشد. کاهش دما منجر به کاهش فعالیت خاک شده و عناصر به میزان حداقل طی دوره زمستان از خاک جذب شده و در بافتهای درخت ذخیره میگردد. و در اوائل اسفند همراه با اقزایش دما، درخت با آمادگی کامل و استفاده از ذخیره مناسب فرآیندهای لازم جهت گل انگیزی و باروری را تکمیل مینماید.

بهتر است برای صرفه جویی در هزینه های کارگری کلیه کود های شیمیایی را با نسبتهای گفته شده بصورت یکبار در خاک دفن کنید. پس از بارندگی خاک نرم و کار برای کارگران سهلتر و سریعتر میباشد. در پای درختان و به فاصله ۳۰ سانتی از طوق درخت و در محل آبگیر درختان چاله ای به عمق حداقل ۳۰ سانتی متر با بیل حفر و جداره آنرا کمی تعریض نمائید تا امکان پخش شدن کود و دسترسی سطح بیشتری از ریشه به کود فراهم آید. کود های از پیش آمده را درون گودال ریخته و خاک آنرا برگردان کنید. پس از اتمام عملیات کود دهی کلیه درختان نسبت به یخ آب زمستانه اقدام نمائید.

در مورد زمان کود دهی شیمیایی و حفظ نسبتهای عناصر وسواس فراوان داشته باشید. بدترین زمان برای کود دهی دوره پس از بیدار شدن درختان از خواب زمستانه میباشد. غلظت عناصر شیمیایی که بسرعت هم جذب میشوند بر رفتار درخت اثر گذاشته و شما را با مسائل غیر مترقبه مواجه خواهد نمود. در بین عناصر ازت که بشکل اوره سریعا جذب میشود میتواند تاثیر بسیار مخربی بر گل انگیزی درخت داشته باشد. نسبت بین ماده آلی کربن C و ماده معدنی ازت N اگر به نفع ازت افزایش یابد مطمئنا درخت را وارد فاز رویشی کرده و به جای جوانه های گل و میوه پاجوش ها و تنه جوشهای فراوان را به ارمغان میاورد. پس به زمانبندی گفته شده اعتنا کنید و از تحریک بی مورد درخت اجتناب کنید. کود ها را در اواخر پائیز دفن کنید و پس از یخ آب زمستانه منتظر معجزه طبیعت بمانید.

در مورد کود های حیوانی نیز توصیه ما استفاده از روش دفن عمیق آنها در ناحیه ریشه میباشد. پخش سطحی این کودها و ادغام آن با خاک موضعی اثر بخشی چال کود را ندارد. اگر از معماری مناسب برخوردار باشید توزیع کودها در نزدیکترین محل در حاشیه بلوکها به کاهش قابل توجه هزینه های کارگری منجر میشود
در باغهای سنتی موجود تردد بسختی انجام میشود و از اینرو کود دهی باغات هزینه قابل توجهی را باغداران تحمیل میکند. جادهای باریک دسترسی نیز عملا تردد کامیون در باغات را منتفی و بر مشکلات انتقال کود می افزاید.
در مورد کود حیوانی و تحویل آن به درخت محدودیت زمانی وجود ندارد ولی به جهت جلوگیری از تداخل با سایر امور مزرعه یکماه آخر پائیز را به این امر اختصاص دهید. در این مقطع هم دمای هوا مناسب بوده و هم به جهت بارندگی عملیات کارگری سهلتر میباشد. اگر از معماری نوین بهره گرفته اید و باغی با ردیفهای مناسب احداث کرده اید استفاده از تراکتور و مته دنباله بند برای حفر گودال جهت دفن کود حیوانی مزیت دارد.
گودال را باید حداقل به عمق ۵۰ سانتیمتر حفر و حجم آنرا بگونه ای در نظر بگیرید که کود حیوانی در سطح ۲۰ سانتییمتری خاک و بیشتر مدفون شود تا ضمن برخورداری از رطوبت لازم امکان سبز شدن بذرهای باقیمانده در کود میسر نباشد.

اگر به کشت ارگانیک متعهد هستید و قصد تامین کلیه نیازهای درخت انار را از طریق کودهای حیوانی دارید باید بطور مستمر و هر دو سال یکبار نسبت به تامین ۵۰ کیلوگرم کود حیوانی و دفن آن در ناحیه ریشه اقدام کنید. تقسیم ناحیه ریشه به ۴ قسمت برای جلوگیری از تداخل نواحی که در نوبتهای قبل کود دهی شده و خارج نکردن کودهای قبلی از نکات ظریف در این امر است.
در زمان حفر گودال مقداری از ریشه ها نیز از دست میرود. این موضوع اگر در زمان بخواب رفتن درخت باشد امر مقبولی است، انتخاب یکماه آخر پائیز برای این کار زمان بسیار مناسبی از این جهت میباشد. کاهش حجم ریشه یا به تعبیری هرس ریشه از عوامل موثر در گل انگیختگی درخت انار میباشد.

اضافه کردن کودهای شیمیایی به کود حیوانی در زمان چال کود و اعمال ترکیب تلفیقی جهت پوشش کمبودهای کود حیوانی از توصیه های دایر کارشناسان باغبانی میباشد. افزایش کودهای میکرو و ازته بهمراه مقادیر فراوان گوگرد مکمل مناسبی برای فائق آمدن بر کمبودهای بحرانی خاک میباشد.
بهتر است قبل از چال کود کردن نسبت به توزیع کود در پای درختان اقدام شود تا پس از حفر گودال کودها و خاک برگردان شده تا ریشه ها در اثر هوازدگی آسیب نبیند.
پس از اتمام کوددهی نوبت یخ آب زمستان است که ضمن افزایش رطوبت خاک به انحلال کود حیوانی و آغاز تجزیه آن کمک میکند.
در تصویر روبرو مقادیر متنابهی از کودهای شیمیایی بروی کودهای دفن شده توزیع شده است. در باغات انار شهرستان ساوه استفاده از خاک پوش و توزیع خاک بر سطح و در محیط درخت از روشهای دایر در نگهداری باغات و بعنوان روشی برای تقویت و حفاظت از خاک و کنترل علفهای هرز در دستور کار باغداران میباشد.

انتقال خاک مناسب عمدتا زراعی جهت خاک پوش درختان توسط تیمی از کامیونها از محلی در نزدیکی باغات انجام میشود. از اینرو برخورداری از محوطه و معماری مناسب جهت تردد کامیونها ضرورت دارد. خاکها توسط کارگران در بین درختان توزیع و در محیط درخت پخش میگردند.
توزیع این خاک زراعی در طوق درخت منجر به ریشه زائی تنه درختان در این محدوده میشود. در فرآینذ بیل داری سالیانه در اواخر زمستان این ریشه های نو از دست میرود و درخت به نوعی با عمل هرس ریشه مواجه شده که این خود گل انگیزی درخت را تحریک میکند.
این خاکپوش طی سالیان متمادی و در گذر زمان ضمن تقویت و فعالیت زیر نور خورشید و افزایش عناصری که در سطوح خاک تثبیت میشوند طی فرآیند شخم یا بیل داری کارگران با خاک زیرین ادقام شده و بر تقویت خاک کمک میکند.
جلوگیری از فرسایش بستر خاک از تاثیرات دیگر خاکپوشها میباشد. باغات انار در دامنه ها با فرسایش شدید بادی و آبی مواجه هستند استفاده از خاکپوش ضمن افزایش سطح حوزه ریشه موجب کاهش تبخیر آب از بستر خاک میگردد.
برای افزایش راندمان آبیاری در سیستم قطره ای توصیه میشود محیط درخت را تا شعاع یکمتر با خاکپوش استتار کنید این موضوع ضمن حفظ رطوبت از افزایش تراکم علفهای هرز در محدوده دریپرها جلوگیری کرده حوزه توسعه ریشه را گسترش میدهد این خاک سطحی بمرور محل تثبت بعضی از عناصر شده و طی شخم دوره ای این عناصر با خاک زیرین مخلوط میگردند.

در مورد تغذیه درختان انار میزان کود، نسبت بین کودها، زمان کود دهی و کیفیت تحویل آن به خاک از نکات مهم و اثر گذار میباشد. انواع کود شیمیایی را با حفظ نسبتهای آورده شده در اواخر پائیز و قبل از یخ آب زمستان در خاک دفن کنید. از اضافه نمودن هر نوع کود شیمیایی تا تبدیل شدن گلها به میوه شدیدا اجتناب کنید. در صورت مواجه با کمبود بحرانی از یک یا چند نوبت کو دهی در آب آبیاری و یا محلول پاشی استفاده کنید.
در نهایت تاکید چند باره ما به اجتناب از بکارگیری کودهای شیمیایی در فرآیند تغذیه درختان انار است. درخت انار ظرفیت آن را دارد که ریشه ها را در خاک گسترش داده و ظرفیت تغذیه درخت را افزایش دهد. محلول پاشی و دریافت مواد غذایی از طریق برگ جزء عملکرد ذاتی درخت نبوده و بر پتانسیل طبیعی درخت و توان رویش و گسترش ریشه ها اثر منفی میگذارد. از اینرو تمرکز خود را بر افزایش طبیعی قابلیتهای درخت انار معطوف کنید. کودهای حیوانی و در صورت ضرورت کودهای آلی بیولوژیک و پر ظرفیت امکان تامین کلیه نیازهای تغذیه ای درخت با حفظ سلامت خاک را دارند به الزامات تولید ارگانیک متعهد بمانید. تا محصولی طبیعی، فراوان و ارگانیک ارمغان تلاش آگاهانه شما باشد.

آفات انار

مانند سایر درختان، انار نیز مورد هجوم آفات خاص خود میباشد. علی رغم خسارات قابل توجه این آفات، باغات انار ایران از مبارزه شیمیایی مصون مانده و باغداران با توجه به تجربه عملی نسبت به رفتار و نوع خسارات آفات مختلف از روشهای غیر تهاجمی و ارگانیک در برخورد با آنها بهره میگیرند. با تلاش درخور کارشناسان عمده ترین آفات باغات انار ایران بقرار ذیل شناسایی شده اند:

کرم گلوگاه انار
کرم به
شته انار
سوسک چوبخوار انار
سوسک پرچم خوار انار
پروانه گلخوار انار
کرم سفید ریشه انار
سوسک میوه خوار انار
مگس سفید انار
شپشک انار
کنه انار

کرم گلوگاه انار :

کرم گلوگاه انار با نام علمی Spectrobates ceratoniae Zeller مهمترین عامل کاهش کمی و کیفی محصول انار و یکی از موانع مهم در افزایش صادرات انار میباشد. این آفت اولین بار در سا ل ۱۳۴۹ در باغها ی انار کاشمر مشاهده و با توجه به علائم اولیه آلودگی به کرم گلوگاه انار موسوم شده است. میزان خسارت کرم گلوگاه انار تابعی از سال، رقم و شرایط به زراعی باغ در هر منطقه میباشد. بطور متوسط درصد خسارت کرم گلوگاه انار در کل کشور و در سالهای مختلف حدود ۳۰-۲۵ درصد محصول برآورد میشود.

کرم گلوگاه انار، زمستان را به صورت لاروهای سنین مختلف در داخل انار، انجیر و احتمالاً میزبان های آلوده دیگر که در زیر درخت ها ریخته و یا بر روی درخت باقیمانده و یا در انبارها ذخیره شده اند، می گذراند. پروانه های زمستانه معمولاً تخم های خود را روی میله و بساک پرچمها و ندرتاً روی سطح داخلی کاسبرگ میگذارند. دم میوه و شکاف های ناشی از ترکیدگی میوه نیز از جمله ی محل های تخ مگذاری این شب پره می باشند.

لاروهای سن یک پس از تفریخ، از سطح داخلی کاسبرگ تغذیه و از اواخر سن دوم یا اوایل سن سوم لاروی با ایجاد سوراخ در محوطه داخلی تاج به داخل میوه ی انار راه یافته و ضمن ورود، عوامل متعددی از گروه قارچها، باکتریها و مخمرها را به درون میوه انار انتقال می دهند. این پاتوژن ها قادرند در باغ و انبار موجبات گندیدگی و فساد سریع یا تدریجی میوه انار را فراهم نموده و آ ن را از بین ببرند.

قارچهای جنس آسپرژیلوس، به ویژه دوده (Aspergillus niger) و پنسیلیوم مهمترین این بیمارگرها را تشکیل می دهند. در بیش از ۹۰ درصد از موارد، کرم گلوگاه انار ناقل عوامل بیمارگر به داخل میوه انار می باشد. بنابر این کنترل کرم گلوگاه می تواند نقش کلیدی در کاهش پوسیدگی میوه انار در باغ و انبار داشته باشد. این حشره در ایران ۴-۳ نسل داشته و زمستان را بصورت سنین مختلف لاروی در داخل میوه های انار باقیمانده روی درخت یا ریخته شده در پای درختان و یا در داخل سایر میزبانها، از جمله میوه های انجیر به سر می برد.

زیست شناسی: این پروانه زمستان را به صورت لارو در درون انارهای آلوده (روی درخت، پای درخت و درون انبار) می گذارند و لاروها از اواخر اردیبهشت تا اوایل خرداد ماه خود را به محوطه تاج انار رسانیده و در آنجا به شفیره تبدیل می شود و گاهی هم مشاهده شده که لارو، تاج یا پوست و غیره را سوراخ کرده و در بیرون به شفیره مبدل می گردد. شفیره ها با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه و مصادف با موقعی که میوه ها به اندازه لیمو شده اند، به پروانه تبدیل شده و از تاج انار بیرون می آیند. پروانه در مدت ۲ تا ۴ روز جفتگیری کرده و ماده ها در تاج انار، در میان پرچمهای زردرنگ، تخمریزی می کنند. هر ماده در حدود ۲۰ تا ۲۵ عدد تخم می گذارند پس از ۸ تا ۱۰ روز تخمها باز شده و به کرم تبدیل می شوند و کرم ها از همان محل وارد میوه می شوند دوره فعالیت لاروی (دوره تغذیه از گوشت دانه های نار) از ۱۸ تا ۳۰ روز است، که لاروها پس از پایان این دوره به گلوگاه انار آمده و به شفیره تبدیل می شوند. دوره شفیرگی بین ۷ تا ۸ روز طول می کشد و در پایان این مدت پروانه های نسل بعد بیرون می آیند. بدین ترتیب در اواسط یا اواخر تیرماه، نسل اول تابستانی ظاهر می شوند، همانند نسل قبلی، ماده ها تخمریزی را در تاج انارهای سالم انجام می دهند. پس از ۳۰ تا ۳۲ روز نسل دوم (اواسط مردادماه)، از یک ماه بعد نسل سوم (اواسط شهریور ماه) و به همین نحو در نقاطی مانند شیراز و مناطق جنوبی تر نسل چهارم (حدود اواخر مهرماه) ظاهر و لاروها یا کرم های همین نسل است که زمستان را درون میوه های انار آلوده سپری خواهند کرد. پس این آفت در نقاط انارخیزی دارای ۳ تا ۴ نسل در سال است.

روشهای کنترل کرم گلوگاه انار

براساس نتایج مجموعه کارهای تحقیقاتی و تجربیات مفید موجود، اجرای نکات زیر میتواند کرم گلوگاه انار را در زیر سطح زیان اقتصادی نگه داشته و کنترل قابل قبولی روی حشره آفت در پی داشته باشد.
۱- اولین گام برای بهبود کمی و کیفی تولید و کنترل منطقی آفات و بیماریهای انار ، داشتن باغهایی است که از شرایط مطلوب زراعی و باغی برخوردار باشند. در این رابطه توصیه می شود باغهای انار طی یک برنامه ۵ ساله اصلاح و باغ های رها شد ه و یا آنهایی که تأمین حداقل نیازهای زراعی و باغی، بویژه آب مناسب و مورد نیاز، برای آنها میسر نیست، حذف و باغهای جدید با رعایت اصول فنی احداث گردد.
۲- در احداث باغهای جدید و جایگزین ، از ارقام مقاوم به کرم گلوگاه و یا ارقامی با حساسیت کمتر استفاده شود. مانند رقم ملس دانه سیاه یزدی که برای شرایط استان یزد توصیه میگردد.
۳- از کشت مخلوط درختان انار با سایر درختان میوه و همچنین احداث باغ انار در مجاورت درختانی مثل انجیر و پسته که میزبان کرم گلوگاه انارهستند، خودداری شود.
۴- به منظور حمایت از دشمنان طبیعی آفا ت و بیماریها، جلوگیری از طغیان کنه پاکوتاه انار و سایر آفات بالقوه و حفظ بهداشت و محیط زیست، از هرگونه سمپاشی درختان انار اجتناب گردد.
۵- داخل تاج انارهای مرغوب گل اول، پس از خشک شدن پرچم (حدوداً در اواخر خرداد) بوسیله دستگا ههای ساده موجود تمیز گردد.
۶- انارهای پوسیده و یا باقیمانده بر روی درخت یا ریخته شده در کف باغ بصورت همگانی و در فصل زمستان (دی و بهمن ) جمع آوری و منهدم گردد.
۷- انارهای آلوده شده در طول فصل داشت، بویژه در نسل اول آفت، نیز جمع آوری و معدوم گردد.
۸- به منظورتقویت پارازیتیسم طبیعی آفت ، مبارزه بیولوژیک از طریق تولید و رهاسازی زنبور پارازیتوئید تریکوگراما با استفاده از سوشهای بومی و با رعایت نکات فنی صورت گیرد.

باید این واقعیت را پذیرفت که کرم گلوگاه قسمتی از باغداری انار است. حذف کامل این آفت ناممکن است و تنها با اعتنا به توصیه های پیش گفته میتوان کمیت خسارات ناشی از این آفت را کنترل کرد. انتخاب واریته های برتر معرفی شده در همین سایت برای احداث و اصلاح باغات اولین اقدام موثر در راستای کنترل این آفت میباشد. نسبت به سایر واریته ها از این ارقام درصد خسارت کمتری گزارش شده است،
مثلا آلک شیرین ساوه علی رقم بازار پسندی رقمی حساس به این آفت در مقایسه با رقم ملس ساوه میباشد. پس در همان بدو امر واریته مناسبی را برای احداث باغ انار انتخاب کنید. موضوع مبارزه با آفات را از همان بدو احداث باغ انار بعنوان یکی از مسائل جاری در باغداری انار تلقی کرده و برنامه ریزی روشن و زمانبندی شده ای را برای آن تعریف نمائید.

اگر بدنبال تولید محصول صادراتی هستید بدانید حد مقبول آلودگی در تجارت انار زیر ۳% میباشد، از اینرو تمیز کردن تاج انار و حذف پرچمهای آلوده از تخم شپره و شفیره های کامل نشده کرم گلوگاه از ضروریات محصول صادراتی میباشد. توجه داشته باشید حذف پرچمها و پاک بودن تاج انار از مقررات صادرات انار میباشد پس بهتر است این هزینه را در جای خود و در زمان خشک شدن پرچمها در اواخر بهار به انجام رسانید.
اخیرا دستگاه مخصوصی برای این کار ساخته شده که با نیروی فشار دست کار میکند و نیروی عمودی را به حرکت چرخشی تبدیل و با فرچه مخصوص گردننده پرچمها را به طور کامل حذف میکند، باغداران بطور سنتی از نیروی کار کارگری برای پر کردن تاج با علفهای کف باغ استفاده میکنند که هزینه زیادی را در بر دارد، این دستگاه در اقتصادی کردن این فرآیند موثر خواهد بود.

شکل مقابل دستگاه جدید پرچم زدای انار ساخته شده به همت آقایان دکتر حسین فرازمند و مرحوم کیومرث توفا، از متخصصین ارشد گیاه پزشکی کشور را نشان میدهد. پس از جمع آوری و معدوم کردن انارهای باقیمانده در زمستان، حذف پرچمهای انار در اواخر خرداد موثرترین راه در مبارزه با این آفت محسوب میشود. توجه داشته باشید پاک بودن تاج انار از نشانه های یک محصول مرغوب میباشد. در بحث صادرات انجام این کار جزئی از مقررات محسوب میشود از اینرو پاک کردن پرچمهای انار را بعنوان یکی از الزامات باغداری انار بپذیرید و برای انجام آن برنامه روشنی داشته باشید آثار آن بصورت ارتقاء کیفی محصول و کنترل آفت در نهایت شما را منتفع خواهد نمود.

اسفند ماه و پس از کاهش سرما بهترین زمان برای جمع آوری انارهای فاسد و آلوده به تخم و لاروها و شفیره های کرم گلوگاه میباشد. کارشناسان در مورد اینکه بقایای میوه های آلوده و بجا مانده بر روی درخت و کف باغ از عمده ترین میزبانها و محلهای تجمع این آفت و تولد نسل جدید این آفت میباشند اطمینان کامل دارند. پس در این مورد مسامحه نکنید آستینها را بالا زده و کلیه انارهای آلوده را از روی درختان، کف باغ و انبارها جمع آوری و با دقت بسوزانید و از سایر باغداران نیز بخواهید به شما بپیوندند که تنها اقدام گروهی و همگیر در این خصوص موثر خواهد بود.


کرم به :

بر اساس تحقیق مهرنژاد و ابراهیمی به سال ۱۳۷۲ کرم به بنام علمی Euzophera bigella روی انار در محلهایی که به عللی از قبیل شکستگی و هرس، پوسته تنه یا شاخه درخت زخمی شود، تخمگذاری میکند و لارو از ناحیه کامبیوم و قسمت زیری پوست تنه و شاخه تغذیه کرده و در محل تغذیه یا زیر پوستکهای سایر قسمتهای تنه، شفیره میشود. این شب پره در روی انجیر در محل شکافها و ترکهایی که روی تنه و شاخه وجود دارد، تخمگذاری میکند و لارو از مسیر این شکافها به زیر پوست نفوذ و فضولات ریز قهوه ای رنگی در این محل مشاهده میشود. در اثر تغذیه لاروها از ناحیه کامبیوم و قسمت زیر پوست، لکه های تیره رنگ و خشکید های روی تنه و شاخه بوجود می آید. با ادامه فعالیت آفت، قسم تهای آسیب دیده بتدریج گسترش یافته و به صورت پوست ههای نسبتاً بزرگی از تنه و شاخه جدا میگردد. در مناطقی که درختان انار و انجیر تواماً کشت شده باشند، تراکم آفت روی انجیر به مراتب شدیدتر از انار است. فعالیت لاروها در زمستان کم و بیش ادامه دارد و معمولاً لاروهای این حشره در تمام طول سال در زیر پوست تنه و شاخه درختان انار و انجیر مشاهده میشوند.

رعایت مراقبت های زراعی و پیشگیری از بروز استرس به درخت، در پیشگیری از فعالیت این شب پره مؤثر می باشد. در صورتی که آفت به حالت طغیانی درآمده و خسارت زیاد باشد، می توان با شستشوی محل فعالیت لاروها در ناحیه طوقه و تنه اصلی، بوسیله محلول ۲ در هزار یک سم فسفره، مثل دیازینون آنرا تحت کنترل درآورد. این محلول سمی روی سایر آفات ناحیه طوقه و ریشه، مثل چوبخوارها و کرم سفید ریشه نیز مفید خواهد بود. به گفته بعضی از همکاران کارشناس، شستشوی محل های فعالیت آفت، با فشار زیاد آب خالص نیز در کنترل آفت مؤثر بوده است.


شته انار :

شته انار با نام علمی Aphis punicae عمومی ترین آفت درختان انار محسوب می گردد و در بعضی از سالها و در باغهای محصور که شرایط برای رشد و تکثیر آفت فراهم باشد، موجب ریزش غیر طبیعی گلهای اول انار در ابتدای فصل می گردد.

هرچند بعضی از باغداران در سطوحی محدود با استفاده از شته کش اختصاصی پریمور اقدام به کنترل این آفت میکنند، اما با رعایت چند نکته ساده میتوان از خسارت زیاد آن جلوگیری و از مبارزه شیمیایی اجتناب کرد. توصیه میشود پاجوشها ی انار را تا زمان جفت گیر ی و تخمگذاری شته ها ی جنسی در پای درختا ن حفظ نموده و حذف آنها را به بعد از این زمان، که در شرایط آب و هوایی استان یزد حداکثر پایان آذر ماه میباشد، موکول کرد. همچنین باید از هرس پاجوش ها و نرک های درختان انار در فصل بهار خودداری و زمان حذف آنها را تا اواسط تابستان به تاًخیر انداخت. استقرار کلنی های شته انار روی اینها باعث مصون ماندن بقیه درخت می گردد.


سوسک چوبخوار انار :

سوسک چوبخوار انار با نام علمی Chrysobothris parvipunctata عامل ثانویه و تشدید کننده عارضه سبز خشکی و یا زرد خشکی تنه و سرشاخه های درختان انار می باشد. این حشره، آفت درختان میوه سرد سیری است و برای اولین بار در روی انار توسط مهندس شاکری گزارش گردیده است.

لاروهای آفت به رنگ کرم تا زرد و از تیپ Buprestidae (سرهاونی) میباشند که اندازه آنها به بیش از ۳ سانتیمتر میرسد. حشرات کامل آفت با بالپوشهایی به رنگ قهوه ای و نقاط سفید رنگ فرورفته، حدود اواسط بهار ظاهر میشوند. این سوسکها بسیار فعال بوده و پس از مقداری تغذیه از بافتهای نازک، بر روی شاخه های درختان ضعیف تخمگذاری میکنند. لاروهای آفت در طول تابستان و اوایل پاییز در زیر پوست درخت فعالیت دارند. شاخه ها و تنه های آلوده بتدریج ضعیف تر شده و در صورت آلودگی شدید در فصل تابستان سبز خشک و یا زرد خشک میشوند. این آفت در شرایط عادی توسط حشرات مفید تحت کنترل میباشد. بهترین روش کاهش جمعیت این آفت ، اعمال مدیریت صحیح و رعایت مسائل به زراعی، بویژه رعایت دور آبیاری و بهداشت عمومی باغ میباشد.


سوسک پرچم خوار انار :

این سوسک پس از باز شدن تاج گلهای انار ظاهر شده و از پرچمهای داخل تاج تغذیه میکند. هر دو نوع گل مثمر و غیر مثمر انار مورد هجوم این سوسک میباشد. در بسیاری موارد کلاله انار سالم میماند و علی رغم آسیب به پرچمها انار بارور میشود. آلایش سیاه رنگی که نتیجه تغذیه سوسک میباشد به شکل گرد سیاه رنگی داخل تاج باقی میماند.

هنوز از میزان خسارت این سوسک آمار مستندی در دست نیست. اکثر حشره کشهای معمولی توان از بین بردن این سوسک را دار میباشند لاکن توصیه ما این است که با آبیاری به موقع در دوران قبل از باز شدن گلها و پرهیز از آبیاری تا اواخر اردیبهشت و پس از تکمیل گلها و عدم استفاده از کود شیمیایی میتوان این آفت را کنترل کرد.
آبیاری در زمان گل دهی و استفاده از کود ازته در این دوران از عوامل طغیان این سوسک میباشد.


پروانه گلخوار انار :

حشره کامل این آفت، پروانه کوچکی است به رنگ قهوه ای با نوارهای نسبتا عریض سفید رنگ بطول ۷ میلیمتر که عرض بالهای باز آن حدود ۱۳ میلیمتر میرسد. لارو این پروانه در سنین اولیه به رنگ سفید با سر قهوه ای است ولی سنین بالاتر به رنگ قرمز ارغوانی در می آید. طول لاروها به حدود ۱۴ میلیمتر میرسد، لارو این حشره بسیار پر تحرک بوده و بوسیله تار آویزان میشود. فضولات لارو داخل گل انار و درون کانالهایی که ایجاد میکند دیده میشود. زمان ظهور حشره کامل این آفت با زمان پیدایش گل انار مصادف است. گل انارهای آلوده ریزش میکنند.

میزان آلودگی به این آفت و در سالهای مختلف متفاوت میباشد و گل انارهای غیر مثمر بیشتر آلوده میشوند. در بعضی از انارها دو و بندرت سه لارو سنین مختلف دیده شده است.
جمعیت این آفت در سالهای مختلف و مناطق مختلف یکسان نیست و به نظر میرسد که این حشره بیش از یک نسل در سال نداشته باشد. زمان ظهور حشرهء کامل در فصل بهار و ۱۵-۱۰ روز زودتر از زمان ظهور شب پره کرم گلوگاه میباشد. این حشره اولین بار توسط مهندس شاکری گزارش و نام پروانه گلخوار انار از سوی ایشان به این آفت اختصاص یافت.


کرم سفید ریشه انار :

کرم سفید ریشه انار با نام علمی Polyphylla ollivieri از آفات مهم ریشه درختان میوه از جمله انار است. این آفت علاوه بر انار ریشه درختان سیب، گلابی، گوجه، گیلاس، پسته و درختان غیر مثمری نظیر نارون، تبریزی و گیاهان زراعی مثل سیب زمینی، خیار، بادمجان و… را مورد حمله قرار میدهد.

لاروهای کرم سفید ریشه با تغذیه از ریشه درختان انار موجب خشک شدن درختان جوان و ضعف درختان مسن میشوند. حشره کامل این لارو سوسکی است نسبتا بزرک به طول ۴۰-۲۵ میلیمتر به رنگ قهوای که با توده ای از پولکهای سفید صدفی رنگ روی آنرا پوشانده است.

این حشره طول یک نسل را در ۳ سال طی می‌کند. در شریط مساعد تغذیه‌ای و خاک می‌تواند یک نسل را در طی دو سال بگذراند. زمستان را به صورت لارو به سر می‌برد و در بهار سال سوم قبل از آنکه وارد مرحله شفیرگی شود یک محفظه گلی برای خود درست می‌کند و در آنجا تبدیل به شفیره می‌شود (در برخی موارد خانه شفیرگی ساخته نمی‌شود). دوره شفیرگی ۱۷ تا ۲۴ روز می‌باشد.حشرات کامل از دهه سوم خردادماه تا دهه سوم مردادماه بسته به شرایط محیطی منطقه ظاهر می‌گردند. اوج خروج معمولاً در تیرماه است. حشرات کامل برای خروج در خاک سوراخهایی ایجاد و خارج می‌شوند. سپس از برگ درختان مثمر و غیرمثمر تغذیه می‌نمایند. تمام فعالیت‌های حیاتی، تغذیه، جفت‌گیری و تخمریزی در غروب و اوایل شب انجام می‌گیرد.

در روز حشرات کامل بدون هیچ فعالیتی در لابه‌لای شاخ و برگ درختان و جاهای امن به سر می‌برند. جفت گیری در اوایل شب و اغلب در روی شاخه‌ها انجام می‌شود. تخمریزی معمولاً چند روز (معمولاً ۴ روز) بعد از جفت‌گیری انجام می‌شود. حشره کامل ماده با پاهای جلویی خود زیر خاک رفته و در منطقه‌ای مناسب که غذای کافی برای لارو سن اول وجود دارد تخم‌ریزی می‌کند. تخم‌ها به صورت انفرادی یا دسته‌های تا شش عددی در عمق صفر تا ۱۲ سانتیمتری خاک گذاشته می‌شود. دوره جنینی یا Incobation period در منطقه کرج و شهریار ۳۰ تا ۳۵ روز است. حشره دارای ۳ سن لاروی است. لارو سن اول از مواد هوموسی یا ریشه علفهای هرز و سنین دو و سه لاروی از ریشه درختان تغذیه می‌کنند. لارو در خاکهای مرطوب فعالیت بیشتری دارد. فعالیت این حشره در سطح باغ لکه‌ای است.

بدلیل قدرت زیاد ریشه زنی درختان انار، خشکیدگی مستقیم ناشی از کرم سفید ریشه تنها در مورد نهالهای جوان دیده شده است. اما خسارات غیر مستقیم آفت در اثر ضعیف نمودن درخت و عارضه های ثانویه، از جمله سرمازدگی فراوان است.

روشهای کنترل کرم سفید ریشه نیز مانند بسیاری از آفات دارای دشمنان طبیعی فراوانی است که آنها را در مراحل مختلف زندگی مورد حمله قرار میدهند. پرندگان، مورچه گان، تعدادی از میکرواورگانیسمهای خاک، زنبورها و بعضی از کنه ها از جمله دشمنان طبیعی این آفت محسوب میشوند.
جمع آوری حشرات کامل در صبح زود با تکان دادن درختان و درختچه های محل استقرار و استراحت شبانه حشرات کامل، جمع آوری حشرات کامل با کمک نور چراغ، جمع آوری لاروهای آفت در هنگام شخم، بویژه در فصل تابستان و پائیز از جمله روشهای موثر در کاهش جمعیت این آفت میباشد.

مبارزه شیمیایی علیه لاروهای آفت صورت میگیرد. در صورتیکه جمعیت آفت زیاد و مبارزه شیمیایی اجتناب ناپذیر باشد، ابتدا باغ را آبیاری نموده و سپس طوقه درختان آلوده را تا روی ریشه های اصلی به شعاع نیم تا یک متر(بسته به کوچکی یا بزرگی درخت) کنار زده و حدود ۲۰ تا ۴۰ لیتر محلول سمی در داخل گودال ایجاد شده ریخته و خاک را به جای خود برگردانید و مجددا آبیاری نمایید. برای این کار باید از سموم مجاز مانند لیندین به نسبت ۲ در هزار و یا دیازینون ۶۰% با نسبت یک در هزار استفاده شود. این کار باید در زمانی صورت گیرد که مراحل رشدی کرمها وجود داشته باشد بهترین زمان از نیمه مرداد تا اواخر شهریور میباشد.


سوسک میوه خوار انار :

سوسکهای میوه خوار، حشرات کوچکی از خانواده Nitidulidae میباشند. این حشرات را سوسکهای شیر خوار یا Sap beetle نیز میگویند. حشرات این خانواده غالبا کوچک با بدنی کشیده یا تخم مرغی هستند. حشرات کامل این گروه علاقه مفرطی به ترشحات شیرین یا شیره میوه جات دارند. بعضی از گونه ها میوه های شیرین و خشک را مورد قرار میدهند. در بین این حشرات سه جنس که در باغات انار، انجیر و خرما بیشتر یافت میشوند بترتیب Carpophilus، Haptoncus،Urophorus نام دارند که تصویر آنها در شکل مقابل آورده شده است.

لاروها در هر سه گروه سفید رنگ و کشیده با پاهای سینه ای مشخص و با تحرک نسبتا زیاد میباشند و غالبا در میوه های گندیده و در حالت تخمیر زندگی میکنند. به همین لحاظ حشرات کامل چه در سطح خارجی بدن و چه در دستگاه هاضمه همیشه توده هایی از اسپور، کفک ها، مخمرها و باکتریهای عامل پوسیدگی را با خود حمل میکنند و ضمن تغذیه از عصاره و ترشحات میوه انار عامل پوسیدگی را به داخل میوه میبرند.
سوسکها در داخل میوه تخمگذاری کرده و در نتیجه از یک منفذ کوچک انار لک زده یا سوسکهای فراونی از آن خارج میشوند. هر حشره ماده حدود یک تا دو هزار تخم میگذارد و لاروها همانند حشرات کامل غالبا بصورت گروهی در داخل میوه لهیده مشاهده میشوند.

روشهای کنترل سوسک کارپوفیلوس به جهت عدم توانایی این سوسک در نفوذ به داخل میوه سالم مبتنی بر رعایت بهداشت عمومی و جمع آوری میوه های ترکیده و باقیمانده بر روی درخت و کف باغ میباشد. این سوسک تنها از راه شکاف موجود در انار های ترکیده به داخل میوه نفوذ کرده و با تخم گذاری و تغذیه از آن اسباب فساد و گندیدگی آنرا فراهم میاورد.


مگس سفید انار :

مگس سفید انار حشره کوچکی است از راسته جوربافان یا Homoptera و از خانواده Aleurodidae با نام علمی Siphoninus granati که بدلیل کوچکی و شباهت به مگس، اصطلاحا به آن مگس سفید اطلاق میشود.

حشره کامل به طول ۱ تا ۲ میلیمتر و دارای بالهای سفید چرمی هستند. تخمها بیضی شکل و به رنگ زرد و در سطح زیرین برگها مشاهده میشوند. پوره های سن اول متحرک و پس از چند ساعت حرکت، خرطوم خود را در نسج برگ فرو برده و ثابت میشوند. پوره ها با اولین تغییر جلد پاها و شاخکهای خود را از دست میدهند. در عوض شروع به ترشح مواد مومی در سطح و اطراف بدن میکنند. از ویژگیهای بیولوژیک این آفت اطلاعات کافی در دست نیست.

مگس سفید انار آفت اقتصادی باغات انار محسوب نمیشود و این آفت از طریق دشمنان طبیعی کنترل میگردد و نیازی به مبارزه نیست. زنیور پارازیت Trichaporus sp از خانواده Aphelinidae موفق به جمع آوری این مگس از باغات آفت زده انار کن در تهران شده است.


شپشک های انار :

در حال حاضر شپشکهای انار از اهمیت اقتصادی برخوردار نیست و اطلاعات کافی نیز از بیولوژی آنها در اختیار نمیباشد. در اینجا تنها به معرفی چند نمونه از آن اشاره میرود.

۱- شپشک آرد آلود انار با نام علمی Pseudococcus citri Ri گاهی روی سرشاخه ها و تنه درختان انار، بخصوص در نواحی شمال ایران دیده میشود. حضور این آفت با ترشح عسلک و دوده در محل همراه است.

۲- شپشک روسی انار با نام علمی Ceroplasts rusci L علاوه بر انار روی انجیر و درختان سردسیری دیده شده است. این حشره زمستان را بصورت پوره های سن دو و در روی سرشاخه های جوان درختان میزبان بسر میبرند.
در بهار به محض گرم شدن هوا شروع به رشد میکند و حدود اواسط خرداد به حشره کامل تبدیل میشود. جانور کامل مدور و نیم کروی است که اطراف بدن آن را هشت صفحه احاطه نموده و در وسط هر صفحه، یک پولک سفید رنگ از ترشحات مومی قرار گرفته و بخوبی آنرا از سایر گونه ها متمایز میکند.

۳- شپشک واوی انار یک نوع سپردار با نام علمی Lepidosaphes conchiformis Germ میباشد. که از شپشک واوی سیب کوچکتر و کشیده تر بوده و به رنگ قهوه ای متمایل به خاکستری مشاهده شده است. راجع به خصوصیات بیولوژیک این آفت اطلاعات دقیق در دسترس نیست.

۴- شپشک چینی با نام علمی Ceroplastes sinensis G بیشتر در نواحی شمال ایران دیده شده و از اهمیت اقتصادی چندانی برخوردار نمیباشد.


کنه های انار :

۱- کنه قرمز پاکوتاه انار با نام علمی Tenuipalpus punicae مهمترین کنه ی خسارت زا در باغهای انار می باشد. این کنه از شیره برگ و پوست میوه تغذیه و موجب ضخیم شدن و زنگ زدگی برگها میگردد. در صورت حمله شدید، برگ های درختان انار در خارج از فصل ریزش می کنند. تغذیه آفت از پوست میوه هم موجب خشک شدن پوست و پیدایش لکه های قهوه ای سوخته و برنزه شدن پوست میوه انار می گردد. دانه های این میوه ها، کم آب و بیمزه است و به نظر میرسد، این کنه در ترکیدگی میوه انار نیز مؤثر باشد.

کنه قرمز پا کوتاه انار منوفاز معرفی شده و غیر از انار میزبان دیگری برای آن ذکر نشده است . T.punicae فقط روی انار و T.granati فقط روی مو فعالیت دارد . ولی در خوزستان این کنه بر روی انجیر نیز مشاهده شده است . و این احتمال وجود دارد که بالا رفتن تراکم جمعیت آن در فصول گرم سال ، این کنه توسط باد بر روی درختان انجیر منتقل گردیده و روی برگهای این درخت مشاهده شده است . لذا وجود آن روی درختان انجیر و سایر درختان تصادفی بوده و تغذیه ای روی آنها ندارد .

رنگ کنه بالغ زنده نارنجی روشن تا قرمز و پس از بلوغ و تغذیه ، لکه های سیاه رنگ در طرفین جانبی بدن آن ظاهر می شود .
تخمها به رنگ قرمز خونی، بیضوی کشیده ، تقریباً به طول ۱۲۵ و عرض ۵۴ میکرون اند.
لارو دارای ۳ جفت پا به رنگ قرمز روشن و به شکل بیضوی است. اپیستوزوما باریکتر از پودوزوما و به طول حدود ۱۴۲ و عرض ۱۰۸ میکرون می باشد . اولین و دومین جفت موهای پودوزومایی نخی شکل و سومین جفت بسیار بلند و کشیده و کنگره دار می باشد . موهای پشتی – مرکزی و اولین جفت موهای پشتی کناری ریز و یک دست می باشد . موی شانه ای و موهای پشتی – کناری ( ۲ ، ۳ ، ۴ ،۶ ) دندانه دار و تقریباً به یک اندازه و پنجمین موی پشتی – کناری تاژک مانند می باشد.
پوره سن یک دارای ۴ جفت پا ، نسبتاً بزرگتر از لارو ، به طول ۱۸۷ و عرض ۱۴۰ میکرون می باشد . دارای نقوشی عرضی و موازی روی قسمت پوئوزوما بوده و از نظر رنگ تیره تر از لارو می باشد . شکل بدن بیضی پهن ، اپیستوزوما باریکتر از پودوزوما ، اولین و دومین موی پودوزومایی کوچک و ریز و سومین مو بسیار کشیده و کنگره دار می باشد . موهای پشتی – میانی و اولین موی پشتی – کناری ریز و سوزنی شکل و موهای شانه ای و دومین و ششمین موی کناری – پشتی تقریباً به یک اندازه ولی کوتاهتر از موهای ۳ و ۴ می باشد . موی ۵ تاژک مانند و شلاقی شکل می باشد .
پوره سن دو بیضوی و پهن ، قسمت اپیستوزوما باریکتر از پودوزوما ، به طول ۲۵۳ و عرض ۱۷۳ میکرون می باشد . قسمت پشتی دارای نقوش عرضی و قسمت میانی دارای نقوش طولی در قسمت انتها می باشد .

شدت خسارت این کنه بستگی به درجه حرارت و ارتفاع منطقه داشته و هرچه ارتفاع کمتر باشد مقدار جمعیت و میزان خسارت افزایش پیدا می کند . در باغاتی که در ارتفاع ۱۰۰۰ متری از سطح دریا قرار دارند ، میزان خسارت به مراتب شدیدتر از باغات کوهپایه و ارتفاعات می باشد .
علائم خسارت این کنه در اوایل فصل چندان محسوس نیست ، زمانی که هوا رو به گرمی می گذارد ، علائم ابتدایی به صورت نقاط رنگ پریده در روی برگ درختان انار ظاهر می گردند و به تدریج با افزایش تراکم جمعیت کنه ها ، حالت خشکیدگی بروز نموده و به تدریج برگها شروع به ریزش می نمایند . در بعضی از مواقع شدت خسارت آنقدر زیاد می باشد که برگها حتی قبل از شهریور ماه ریزش نموده و درختان بدون برگ می شوند و میوه ها به صورت خشکیده و نارس در روی سرشاخه های بدون برگ مشاهده می شود . در اواسط تابستان که جمعیت کنه در سرشاخه های درخت و روی برگها زیاد می گردد ، از فاصله قرمز رنگی در محل تجمع کنه ها دیده می شود .
پوست میوه ها در اثر تغذیه ، در ابتدا حالت پریدگی پیدا می کند و در نهایت به رنگ قهوه ای و خشکیده در می آید و پس از مدتی بطور کلی آب میوه خشک شده و میوه ها کاملاً هسته ای و غیرقابل استفاده می شوند . خسارت این کنه گاهی مواقع نیز باعث ترک خوردگی میوه می گردد . از نظر حساسیت ارقام نیز هرچه رقم دارای پوست نازکتری باشد ، بیشتر مورد حمله این آفت قرار می گیرد . این کنه روی سطح زیرین برگهای گیاهان میزبان فعالیت داشته و آنها را به رنگ نقره ای و سپس زنگ زده در می آورد .

زندگی این کنه در شرایط آزمایشگاهی در سه دمای ثابت ۱ + ۲۵ ، ۱ + ۳۰ و ۱ + ۳۵ درجه سانتیگراد ، ۱۲ ساعت روشنایی و ۵ + ۶۰ درصد رطوبت نسبی با استفاده از روش تک برگی روی شاخه های کوچک انار به طول تقریبی ۱۵ سانتیمتر مطالعه شده است . کنه های ماده در آزمایشگاه نیز مانند طبیعت تخمهای خود را به صورت انفرادی در امتداد رگبرگها و روی شاخه ها در محل اتصال دمبرگ به شاخه قرار می دهند . تعداد تخم های گذاشته شده در دماهای مختلف بین ۶ تا ۲۶ عدد دیده شده است .
پراکنش کنه قرمز پا کوتاه انار از طریق درخت صورت می گیرد که به علت کاشتن درختان انار در فواصل نزدیک به یکدیگر و تماس شاخ و برگهای آنها با یکدیگر این امر به سهولت انجام می گیرد . البته انتشار آن توسط باد هم امکان پذیر است .

معمولاً در باغهایی که از سموم شیمیایی دور بوده اند، خسارت کنه انار بسیار ناچیز بوده و نیازی به مبارزه ندارد. آبیاری منظم و جلوگیری از کاهش شدید رطوبت نسبی باغ، با حفظ یک پوشش نرم از علفهای هرز در کف باغ، نیز در کنترل این جانور مؤثر است. بر اساس یک تجربه عملی محلول پاشی درختان آلوده با محلول ۰٫۲۵ در هزار مایع شوینده ریکا در کنترل آفت مؤثر بوده است.

از مهمترین عوامل موثر در کاهش جمعیت این کنه ، وجود شکارگرهای فراوان از حشرات و کنه ها در فون باغات انار است . باغات انار تقریباً یک میکروکلیمای دست نخورده می باشند و به علت اینکه کمتر عملیات مبارزه شیمیایی در آنها صورت می گیرد ، فون بسیار قوی از انواع بند پایان مفید را دارا می باشد که تعدادی از مهمترین آنها کنه های زیر هستند :
Neophllobius sp از خانواده Camerobiidae
Molothognathus sp از خانواده Camerobiidae
Euseius libanesi از خانواده Phytoseiidae
Typhlodromus sp از خانواده Phytoseiidae

در ضمن پاشیدن روغن معدنی به جای سموم اثرات مطلوبی در کاهش جمعیت کنه داشته، که در ۲ مرحله یکی اوائل اسفند به نسبت ۳ درصد و دیگری اوایل خرداد به نسبت ۲ درصد توصیه شده است
در شرائط حاد میتوان یکی از ترکیبات کنه کش نظیر کلتان به نسبت ۲ در هزار را بکار برد. در صورت وجود شته و کنه بصورت توام استفاده از متاسیستوکس به نسبت ۱ در هزار استفاده شود.

۲- کنه پیچاننده برگ انار با نام علمی Eriophyes granati اولین بار از استان سیستان و بلوچستان گزارش شد. رنگ این کنه در حالت طبیعی زرد و منشاء پیداش آن ایتالیا میباشد. این کنه باعث برگرداندن لبه برگ انار و پیچش آن و در نهایت در اثر آلودگی برگ بصورت لوله در میاید. این خسارت سبب ایجاد رطوبت کافی و محافظت از آفت در مقابل حرارت و باد میشود. در صورتیکه آلودگی شدید باشد تمام برگهای جوان کج و بهم پیچیده میشوند. ریزش برگهای آفت زده، میوه نارس با دانه های خشک و پوسیده ار نتایج فعالیت این نوع کنه میباشد.

این کنه اولین بار از زاهدان، کله گان ناهوک و سینوگان سواران در استان سیستان و بلوچستان گزارش شده است. علائم خسارت در تمام مناطق مورد بررسی تقریبا یکسان و خسارت آفت بصورت تا شدن لبه برگها در این مناطق مشهود بوده است. گستردگی این کنه تمام مناطق مدیترانه ای، گرمسیری و نیمه گرمسیری گزارش شده است.

۳- کنه شرقی مرکبات با نام علمی Eutetranychus orientalis Klein از خانواده Tetranychidae اولین بار در اهواز و از روی درختان انار جمع آوری شده است. خسارات این کنه در روی انار در مقایسه با کنه پا کوتاه انار جزئی میباشد. این گونه یکی از آفات مهم انواع مرکبات در خوزستان است، و علاوه بر انار و مرکبات، بر روی تعدادی از درختان میوه، گلهای زینتی و درختان غیر مثمر مشاهده شده است. برای مبارزه با این آفت ضرورتی به استفاده از سموم شیمیایی نبوده و وجود فون قوی از کفشدوزکها در شرائط طبیعی رافع این مشکل میباشد.

۴- کنه ثانویه زنگار مرکبات با نام علمی Brevipalpus lewisi Mego یکی از انواع کنه بوده که به شکل موردی خسارت آن گزارش شده است و زنگ زدگی و خشکیدگی پوست انار را نتیجه فعالیت این آفت میباشد. این کنه بیشتر اواسط تابستان قابل رویت است. اولین آثار خسارت آن روی انار در نزدیکی های دم میوه میباشد. خسارت، یصورت قهو ای شدن پوست از ناحیه دم میوه شروع و به سمت گلوگاه گسترش میابد. قهو ای شدن میوه پس از چندی با ترکهای ظریف و متعدد در سطح پوست همراه است و نهایت تمام سطح میوه حالت چوب پنبه ای پیدا میکند.

www.1landscape.ir